Της Μορφούλας Ντέμπλα
Το Νεοχώρι είναι ένα ορεινό χωριό του δήμου Αριστοτέλη που βρίσκεται 8 χιλιόμετρα μόνο μακρυά από την Αρναία. Είναι ένα γραφικό χωριό, σκαρφαλωμένο στους πρόποδες του όρους Χολομώντα που μοσχοβολάει παράδοση και ιστορία. Ένα χωριό περιποιημένο, με στενά σοκάκια, παλιά κτίρια, παραδοσιακά καφενεδάκια, τρεχούμενα νερά, ολάνθιστες αυλές και ανθρώπους που σαν τους γνωρίσεις θα καταλάβεις τι σημαίνει πραγματικά ο όρος “φιλοξενία”. Γιατί στο Νεοχώρι οι άνθρωποι του είναι ανοιχτοί, καλοσυνάτοι, με ένα πλατύ χαμόγελο, έτοιμοι να καλοδεχθούν τον κάθε επισκέπτη! Οι ηλικιωμένοι θα έχουν πάντα να σας εκμυστηρευτούν και να μοιραστούν μαζί σας ιστορίες από τα παλιά, εκείνα τα δύσκολα, αλλά συνάμα νοσταλγικά χρόνια που κρατούν σαν φυλαχτό μέσα στις ζεστές καρδιές τους…
Το Νεοχώρι είναι πανέμορφο όλες τις εποχές του χρόνου για να το επισκεφτείτε και να το γνωρίσετε. Αν όμως είστε λάτρεις των πανηγυριών, αξίζει έστω μια φορά να το επισκεφτείτε στο ξακουστό πανηγύρι του Αϊ Λιά, το οποίο είναι ένα από τα πιο παλιά και φημισμένα πανηγύρια που αναβιώνουν ακόμη στη Χαλκιδική. Διοργανώνεται με αγάπη και μεράκι από τους συλλόγους της περιοχής, εθελοντές και κατοίκους, την κοινότητα και τον δήμο και πάντα γνωρίζει μια τεράστια επιτυχία.
Ο Προφήτης Ηλίας στο Νεοχώρι δεν είναι ένα απλό πανηγύρι. Είναι ένας εορτασμός που έρχεται από τα παλιά. Είναι μια παράδοση και μια ιστορία από μόνο του. Είναι το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Είναι όλα εκείνα μαζί που σηματοδοτούν την ταυτότητα των κατοίκων. Είναι η κληρονομιά της νέας γενιάς, αυτής που ενσαρκώνει την ελπίδα και την δύναμη του αύριο, μέσα από την μνήμη και τις θύμισες των παππούδων και των προπαππούδων.
Ο εορτασμός παλιά
Παλιότερα, πριν από πολλά πολλά χρόνια, κάθε φορά που πλησίαζε η γιορτή του Προφήτη Ηλία, όλο το χωριό βρίσκονταν στο πόδι για να τιμήσουν με τις πρέπουσες τιμές και με κάθε μεγαλοπρέπεια τον προστάτη τους.
Από παραμονές της μεγάλης εορτής στις 19 Ιουλίου, ξεκινούσαν οι ετοιμασίες. Οι νοικοκυρές έφτιαχναν με απίστευτη μαεστρία άρτους και πίτες, ενώ οι άνδρες ανηφόριζαν προς το ξωκλήσι για να το φροντίσουν και να το περιποιηθούν. Καθάριζαν διεξοδικά τον χώρο, έστρωναν τα χαλιά και ετοίμαζαν τα τραπεζώματα. Οι νέοι από την άλλοι έτρεχαν από εδώ και από εκεί για να μαζέψουν ξύλα για τις φωτιές -τις “Ηλιανές” όπως τις αποκαλούσαν τότε- που άναβαν το βράδυ σε διάφορα σημεία. Με τραγούδια και πειράγματα, πηδούσαν πάνω από τις φλόγες για καλοτυχία, ενώ οι γέροντες του χωριού παρακολουθούσαν καθισμένοι στα σκαμνιά.
Ανήμερα, στις 20 Ιουλίου, σύσσωμο το χωριό κατευθύνονταν προς το εορτάζον ξωκλήσι. Με ευλάβεια κάτοικοι, αλλά και επισκέπτες από τα γύρω χωριά παρακολουθούσαν την πανηγυρική θεία λειτουργία. Πολλοί ανέβαιναν στον Προφήτη Ηλία με τάματα για να ζητήσουν τη βοήθειά του: Άλλοι με ένα κερί, άλλοι με μια εικόνα, άλλοι με ζώα κ.τ.λ. Λέγανε πως “ο Προφήτης Ηλίας κρατάει τα νερά και τις βροντές” κι έτσι του ζητούσαν είτε να φέρει τη βροχή είτε να προστατέψει τις σοδειές από την κακοκαιρία.
Αφού τελείωνε η θεία λειτουργία, ακολουθούσε η λιτανεία της Ιεράς εικόνας, είτε γύρω από το εκκλησάκι, είτε μέσα στο χωριό. Έπειτα όλοι κάθονταν να φάνε μαζί στην ύπαιθρο. Τα παλιά τα χρόνια λάμβανε χώρα το παραδοσιακό κουρμπάνι, βραστό κρέας με μανέστρα που μαγείρευαν οι ντόπιοι κάτοικοι από τα ξημερώματα σε μεγάλα καζάνια. Ένα φαγάκι το οποίο μοιράζονταν σε όλους τους παρευρισκόμενους ως ευλογία.
Το βράδυ της γιορτής στήνονταν τρικούβερτο γλέντι με πανηγύρι στη γραφική πλατεία! Οργανοπαίχτες από διάφορα μέρη έκαναν αισθητή την εμφάνισή τους και οι κάτοικοι καλοντυμένοι χόρευαν μέχρι πρωίας. Ο συρτός, ο μπάλος, αλλά και οι τοπικοί μακεδονίτικοι χοροί ζωντάνευαν το χωριό. Ήταν μια γιορτή πίστης, χαράς και ενότητας, μια μέρα ξεχωριστή που μικροί και μεγάλοι περίμεναν με ανυπομονησία κάθε χρόνο.
Το ξωκλήσι
Το εξωκλήσι του Προφήτη Ηλία στο Νεοχώρι είναι χτισμένο ψηλά στο λόφο, και στέκει ακόμη αγέρωχο κοιτώντας τον ουρανό, όπως αρμόζει στον Άγιο που σύμφωνα με την παράδοση ανέβηκε στον ουρανό με πύρινο άρμα.
Η απρόσμενη φιλονικία, η μετανομασία του ενοριακού ναού στο Νεοχώρι και η μεγάλη σημασία της εορτής του Προφήτη Ηλία
Προς τα τέλη του 15ου με αρχές του 16ου αιώνα, όταν ιδρύθηκε το Νεοχώρι είχε ενοριακή εκκλησία, αφιερωμένη στον Προφήτη Ηλία. Το 1858 όμως, εξαιτίας μιας απρόσμενης φιλονικίας, η κεντρική εκκλησία του χωριού μετανομάστηκε σε εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και το τιμώμενο πρόσωπο, ο πολιούχος του χωριού δηλαδή που μέχρι τότε ήταν ο Προφήτης Ηλίας, έγινε ο Άγιος Γεώργιος.
Συγκεκριμένα όταν το 1858 οι Νεοχωρίτες κάτοικοι ανακαίνιζαν την εκκλησία του Προφήτη Ηλία που είχε καεί από τους Οθωμανούς, ήρθαν σε αντιπαράθεση με πάροικους από τη Χωρούδα, οι οποίοι ήθελαν ο ναός να αφιερωθεί στον Αγ. Γεώργιο τον Τροπαιοφόρο. Η φιλονικία τους αυτή, τους οδήγησε στον επίσκοπο, ο οποίος κλήθηκε να επιλύσει το ζήτημα που είχε δημιουργηθεί με κλήρωση την οποία αποδέχθηκαν Χωρουδιανοί και Νεοχωρίτες. Βασικός όρος της κλήρωσης ήταν ότι η τυχερή πλευρά θα επέλεγε τον Άγιο και η άτυχη την πανήγυρις. Έτσι, όντας τυχεροί οι Χωρουδιανοί μετονομάσαν την εκκλησία σε Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου και οι Νεοχωρίτες πήραν την πανήγυρις. Αυτός είναι και ο λόγος που ο εορτασμός του Προφήτη Ηλία είναι τόσο σημαντικός στην καρδιά και την ψυχή των Νεοχωριτών.
Ο εορτασμός σήμερα
Με επιτυχία και πλούσια συμμετοχή αναβιώνει σήμερα ο εορτασμός του Προφήτη Ηλία στο Νεοχώρι. Ο Ιούλιος είναι ένας μήνας αφιερωμένος σε αυτή τη σημαντική εορτή και τα Προφητηλιάτικα ξεκινούν από τις αρχές του Ιούλη με αποκορύφωση την 19η και 20η του Ιούλη. Προφητηλιάτικα ονομάζονται στο σύνολό τους οι εκδηλώσεις με αφορμή την πανήγυρη του Προφήτη Ηλία. Η αφετηρία του θεσμού βρίσκεται στο έτος 1993. Τον ξεκίνησαν τα παιδιά του Κατηχητικού Σχολείου Νεοχωρίου έχοντας τη στήριξη της τότε Κοινότητας Νεοχωρίου. Στη συνέχεια η σκυτάλη πέρασε με μεγαλύτερη επιτυχία στους τοπικούς συλλόγους. Αυτό που αχνοφαίνεται αισιόδοξα είναι ότι τα παιδιά εκείνης της εποχής σήμερα στηρίζουν τον θεσμό μέσα από διάφορους ρόλους.
Στις 19 Ιουλίου, παραμονή της εορτής το απόγευμα, όλοι οι δρόμοι οδηγούν στο πανέμορφο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία όπου τελείται από τον ιερέα πατέρα Γαβριήλ πανηγυρικός εσπερινός. Ντόπιοι κάτοικοι, αλλά και επισκέπτες από τα γύρω χωριά σπεύδουν να ανάψουν ένα κεράκι και να προσευχηθούν στην χάρη του Αγίου. Αργότερα, όλοι μαζί κατευθύνονται προς την πλατεία του χωριού, όπου κάθε χρόνο πραγματοποιείται πατροπαράδοτο γλέντι με χορό και φαγοπότι έως τα ξημερώματα!
Ανήμερα της εορτής, στις 20 Ιουλίου όλο το χωριό είναι στο πόδι από πολύ νωρίς και ετοιμάζεσαι να σπεύσει προς την κεντρική ενορία του χωριού, τον Άγιο Γεώργιο για την τέλεση του Όρθρου και της πανηγυρικής θείας λειτουργίας όπου τελούνται με ιδιαίτερη ευλάβεια και με μεγαλοπρέπεια. Αργότερα, το βραδάκι όλοι οι δρόμοι οδηγούν στο παλιό δημοτικό σχολείο του χωριού, όπου τα τελευταία χρόνια πραγματοποιείται με επιτυχία το χορευτικό αντάμωμα με χορούς, πατινάδα, κέφι, μουσικές και διάφορα κεράσματα!
Μιλώντας στο Xalkidiki Politiki η δημοτική σύμβουλος και πρόεδρος της Τουριστικής Προβολής και Ανάπτυξης του δήμου Αριστοτέλη, Μαρία Σαραντούδα σημειώνει: «Πρόκειται για ένα παραδοσιακό πανηγύρι από πάππου προς πάππου με ιδιαίτερη έμφαση στα ήθη και τα έθιμα του τόπου μας, τα οποία οφείλω να πω ότι χάρη στους συλλόγους του χωριού, αυτά αντέχουν στον χρόνο. Για τους Νεοχωρίτες, ο εορτασμός του Προφήτη Ηλία είναι ιδιαίτερα σημαντικός και η αναβίωση του πανηγυριού κάθε χρόνο αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά θρησκευτικά, αλλά και πολιτιστικά δρώμενα του τόπου μας».
Και συνέχισε: «Ο εορτασμός του Προφήτη Ηλία στο Νεοχώρι του δήμου Αριστοτέλη είναι μια παράδοση χρόνων. Όλοι εμείς, κάτοικοι, σύλλογοι, φορείς, εθελοντές, κοινότητα και δήμος είμαστε αρωγοί και σύμμαχοι των παραδόσεων, ώστε να περνούν από γενιά σε γενιά και η μνήμη του εορτασμού του Προφήτη Ηλία να παραμένει ζωντανή», ενώ παράλληλα ευχήθηκε «χρόνια πολλά σε όλους τους κατοίκους του Νεοχωρίου και ιδιαίτερα στις εορτάζουσες και τους εορτάζοντες!».
Ο Προφήτης Ηλίας, κατέχει πράγματι ισχυρή θέση στην καρδιά των Νεοχωριτών και ο λαμπρός εορτασμός του θα το αποδεικνύει πάντα. Γιατί τα ήθη και τα έθιμα ενός τόπου είναι αυτά που μεταλαμπαδεύονται από τους παλιούς στη νεότερη γενιά ως μια παρακαταθήκη. Μια παρακαταθήκη που την άφησαν οι παλιοί ως ένα δώρο στους νέους.
Στους νέους που αύριο θα συνεχίσουν την παράδοση. Μια παράδοση που θα αποτελεί πάντα κομμάτι της συλλογικής μνήμης και ξεχωριστό κεφάλαιο στην πολιτιστική ιστορίας του Νεοχωρίου!
με πληροφορίες από Κώστα Χιούτη
