Κάθε χρόνο, στις 4 Δεκεμβρίου, τα ελληνικά σπίτια ιδίως στη Μακεδονία, τη Θράκη και τα νησιά του Αιγαίου γεμίζουν με την ευωδιά ενός γλυκού που δεν είναι απλώς συνταγή, αλλά έθιμο, ευχή και ευλογία: τη βαρβάρα. Έναν ζεστό, πηχτό χυλό από στάρι, ξηρούς καρπούς και αποξηραμένα φρούτα, που παρασκευάζεται με αγάπη και μοιράζεται για την υγεία των παιδιών και την καλοχρονιά της κάθε οικογένειας.
Η ιστορία ενός γλυκού που ενώνει γενιές
Το έθιμο της βαρβάρας συνδέεται με την Αγία Βαρβάρα, προστάτιδα των παιδιών από τις βαριές ασθένειες. Οι μάνες, για να τιμήσουν την Αγία και να ζητήσουν την προστασία της, ετοίμαζαν ένα «γλυκό της γης», φτιαγμένο από ό,τι πιο πολύτιμο μπορούσε να προσφέρει η σοδειά: στάρι, καρπούς, φρούτα.
Η βαρβάρα, όμως, έχει ρίζες ακόμη βαθύτερες. Θυμίζει τα αρχαία πολυσπόρια, προσφορές για καλή χρονιά και ευφορία της γης. Συμβολίζει την αφθονία και την πανσπερμία γι’ αυτό περιέχει τόσα διαφορετικά υλικά: ένα πιάτο γεμάτο ευχές για υγεία, ευημερία και προστασία.
Σε πολλές κοινότητες μέχρι σήμερα, η βαρβάρα μοιράζεται. Παιδιά και μεγάλοι πηγαίνουν μπολάκια από σπίτι σε σπίτι, ανταλλάσσουν μερίδες, χαμόγελα και ευχές. Η μέρα γίνεται μια μικρή γιορτή της γειτονιάς μια υπενθύμιση ότι η παράδοση είναι πράξη αγάπης.
Ένα γλυκό, πολλές ονομασίες
Η βαρβάρα συναντάται με διαφορετικά ονόματα ανά την Ελλάδα:
-
κολυβόζουμο,
-
πολυσπόρια,
-
γλυκό του Νώε,
-
ασουρές, κυρίως στη Θράκη.
Κοινή σε όλες τις εκδοχές είναι η ιδέα της ευλογημένης αφθονίας.
Η συνταγή της βαρβάρας η παράδοση στο τραπέζι
Παρακάτω η πιο κλασική εκδοχή, πλούσια και αρωματική.
Υλικά
Βάση
-
500 γρ. σιτάρι ολόκληρο
-
2,5–3 λίτρα νερό
-
1 πρέζα αλάτι
Γλυκαντικά & φρούτα
-
200–250 γρ. ζάχαρη ή 200 γρ. μέλι
-
150 γρ. σταφίδες
-
100 γρ. αποξηραμένα σύκα ή βερίκοκα, ψιλοκομμένα
Ξηροί καρποί & σπόροι
-
100 γρ. καρύδια
-
100 γρ. αμύγδαλα
-
3–4 κ.σ. σουσάμι καβουρδισμένο
-
2–3 κ.σ. ταχίνι (προαιρετικά)
Αρώματα & στολισμός
-
κανέλα
-
λίγη βανίλια
-
σπόροι από 1 ρόδι
Εκτέλεση
-
Μουλιάζεις το σιτάρι για 8–12 ώρες.
-
Το βάζεις να βράσει σε άφθονο νερό με λίγο αλάτι, ξαφρίζοντας όσο χρειάζεται.
-
Μόλις μαλακώσει και αρχίσει να δένει, προσθέτεις σταφίδες, αποξηραμένα φρούτα, ζάχαρη ή μέλι, κανέλα και βανίλια.
-
Σιγοβράζεις λίγα λεπτά ακόμη και αποσύρεις.
-
Προσθέτεις καρύδια, αμύγδαλα, σουσάμι και ταχίνι.
-
Σερβίρεις χλιαρή ή σε θερμοκρασία δωματίου, με ρόδι και κανέλα από πάνω.
Περιφερειακές παραλλαγές
-
Σε νησιά του Αιγαίου προσθέτουν όσπρια (φασόλια, ρεβίθια).
-
Σε θρακιώτικες εκδοχές βάζουν κύμινο, δίνοντας ιδιαίτερο άρωμα.
-
Σε άλλες περιοχές τη γλυκαίνουν αποκλειστικά με μέλι.
Θρεπτικές ιδιότητες ένα πιάτο υγείας
Η βαρβάρα δεν είναι απλώς νόστιμη. Είναι ένα από τα πιο θρεπτικά και πλήρη χειμωνιάτικα παραδοσιακά γλυκά:
Τι προσφέρει στον οργανισμό
Σιτάρι
-
Σύνθετοι υδατάνθρακες για σταθερή ενέργεια
-
Πολλές φυτικές ίνες
-
Βιταμίνες Β, μαγνήσιο, φώσφορο
Ξηροί καρποί
-
«Καλό» λίπος για καρδιά και εγκέφαλο
-
Βιταμίνη Ε
-
Ασβέστιο (ιδίως από το σουσάμι και το ταχίνι)
Αποξηραμένα φρούτα
-
Φυσικά σάκχαρα
-
Κάλιο και αντιοξειδωτικά
Μέλι
-
Φυσικό γλυκαντικό με θρεπτική αξία
-
Ήπια αντιοξειδωτική δράση
Ο συνδυασμός όλων των παραπάνω κάνει τη βαρβάρα ένα χορταστικό, ισορροπημένο, νηστίσιμο και φυτικό γλυκό, πολύ διαφορετικό από τα συνηθισμένα γλυκίσματα.
Μια μέτρια μερίδα φτάνει περίπου τις 220-300 θερμίδες, ανάλογα με τη γλύκα και τα καρύδια αλλά με μεγάλο όφελος για τον οργανισμό, χάρη στην ποιότητα των συστατικών.
Ένα γλυκό που κουβαλά ψυχή
Η βαρβάρα δεν είναι απλώς συνταγή. Είναι η μνήμη της γιαγιάς που ανακάτευε το στάρι στο τσουκάλι, η γειτονιά που μοίραζε χαρές, η ευχή που περνά από γενιά σε γενιά.
Κάθε κουταλιά της θυμίζει ότι η παράδοση δεν είναι παρελθόν είναι ένας ζεστός τρόπος να λέμε «να έχουμε υγεία, τύχη και καλή χρονιά».
