Ο Δεκέμβριος, ο τελευταίος μήνας του χρόνου, κουβαλά μια ιστορία που διατρέχει αιώνες. Από τις αρχαίες γιορτές του χειμερινού ηλιοστασίου μέχρι τα χριστιανικά έθιμα των Χριστουγέννων, ο μήνας αυτός έγινε συνώνυμος με το φως μέσα στο σκοτάδι, με τη ζεστασιά μέσα στον χειμώνα και με την ελπίδα για μια καινούρια αρχή.
Ο ίδιος ο μήνας πήρε το όνομά του από το λατινικό decem, που σημαίνει “δέκα”, επειδή στο ρωμαϊκό ημερολόγιο ήταν ο δέκατος μήνας του έτους. Όταν αργότερα προστέθηκαν ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος, ο Δεκέμβριος μετακινήθηκε στη θέση που τον γνωρίζουμε σήμερα, χωρίς να αλλάξει το όνομά του.
Αρχαίες ρίζες και τελετές
Στον αρχαίο κόσμο ο Δεκέμβριος ήταν βαθιά συνδεδεμένος με το χειμερινό ηλιοστάσιο, τη μεγαλύτερη νύχτα του χρόνου. Οι άνθρωποι περίμεναν το “γύρισμα του ήλιου”, την πρώτη στιγμή που το φως αρχίζει να ξανακερδίζει τον χρόνο από το σκοτάδι.
Ρωμαίοι, Έλληνες, Κέλτες και Σκανδιναβοί γιόρταζαν αυτές τις μέρες με τελετές, φωτιές και κοινωνικές συναθροίσεις. Οι Ρωμαίοι είχαν τα Σατουρνάλια, μια από τις πιο χαρούμενες γιορτές τους, όπου η καθημερινή τάξη ανατρεπόταν, οι σκλάβοι κάθονταν στο τραπέζι με τους κυρίους και η πόλη ζούσε ημέρες ελευθερίας και γέλιου.
Η χριστιανική παράδοση και τα Χριστούγεννα
Με την εξάπλωση του χριστιανισμού, η μεγάλη γιορτή της Γέννησης εντάχθηκε στον Δεκέμβριο, φέρνοντας στο προσκήνιο το μήνυμα της Αναγέννησης. Τα Χριστούγεννα “πάτησαν” πάνω σε αρχαιότερα φωτεινά έθιμα, διατηρώντας το συμβολισμό: η γέννηση του Χριστού ταυτίστηκε με την επιστροφή του φωτός στον κόσμο.
Έτσι, ο Δεκέμβριος έγινε ο μήνας της οικογένειας, της προσφοράς, της χαράς και της προσδοκίας. Το δέντρο, οι ρεβεγιόν, τα κάλαντα και τα έθιμα των χωριών της Ελλάδας έχουν τις δικές τους ρίζες στη χρονική αυτή μετάβαση.
Οι μέρες του Δεκεμβρίου στον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό
Στην Ελλάδα ο Δεκέμβριος λέγεται και Χριστουγεννιάτης, αλλά επίσης και Καλαντάρης, γιατί είναι γεμάτος γιορτές και καλαντίσματα.
Στα χωριά, από τη Μακεδονία μέχρι την Κρήτη, ήταν ο μήνας των ζεστών σπιτιών, του ξύλου που καιγόταν στο τζάκι, των ετοιμασιών για την Πρωτοχρονιά, των γουρουνιών που σφάζονταν στα χοιροσφάγια και των πρώτων βαριών κρυών.
Ο μήνας των απολογισμών και των νέων αρχών
Και όμως, πίσω από τον λαμπερό του χαρακτήρα, ο Δεκέμβριος είχε πάντα και ένα πιο ανθρώπινο βάρος. Είναι ο μήνας που κοιτάμε πίσω: τι καταφέραμε, τι χάσαμε, τι θέλουμε να αλλάξουμε. Με τις μέρες να γίνονται ξανά λίγο μεγαλύτερες, ο άνθρωπος εμπνέεται να κάνει νέα σχέδια, να αφήσει πίσω όσα τον βαραίνουν και να μπει καθαρός στον νέο χρόνο.
Ο Δεκέμβριος σήμερα
Στη σύγχρονη εποχή, ο Δεκέμβριος παραμένει ο μήνας που συνδυάζει παράδοση και μοντέρνα κουλτούρα. Φώτα στους δρόμους, στολισμένα σπίτια, αγορές, ταξίδια, στιγμές θαλπωρής.
Αλλά στο βάθος, ο Δεκέμβριος παραμένει αυτό που ήταν πάντα:
το κλείσιμο ενός κύκλου και η υπόσχεση ενός καινούριου.
