Η Black Friday έχει πλέον καθιερωθεί ως η «βασίλισσα» των εκπτώσεων. Κάθε χρόνο, στα τέλη Νοεμβρίου, καταστήματα και ηλεκτρονικές πλατφόρμες σε όλο τον κόσμο ανακοινώνουν προσφορές που σηματοδοτούν ανεπίσημα την έναρξη της χριστουγεννιάτικης αγοράς. Πριν γίνει όμως παγκόσμιο φαινόμενο, η Black Friday πέρασε από πολλές φάσεις και απέκτησε ένα όνομα που αρχικά δεν είχε καθόλου θετικό χαρακτήρα.
Από την κρίση του 1869 στο εμπορικό φαινόμενο
Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1869, αλλά σε εντελώς διαφορετικό πλαίσιο. Τότε, η αμερικανική οικονομία συγκλονίστηκε από μια μεγάλη χρηματιστηριακή κατάρρευση που προήλθε από προσπάθεια χειραγώγησης της αγοράς χρυσού. Η ημέρα εκείνη καταγράφηκε ως «Μαύρη Παρασκευή» λόγω της οικονομικής αναστάτωσης που προκάλεσε. Καμία σχέση με ψώνια και προσφορές.
Η σύγχρονη μορφή της Black Friday άρχισε να διαμορφώνεται έναν αιώνα αργότερα, στη δεκαετία του 1950, στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ. Την Παρασκευή μετά την Ημέρα των Ευχαριστιών, οι δρόμοι πλημμύριζαν από κόσμο που συνδύαζε τα πρώτα χριστουγεννιάτικα ψώνια με την παρακολούθηση του μεγάλου αγώνα Army-Navy. Η αστυνομία περιέγραφε την απόλυτη κυκλοφοριακή συμφόρηση, το χάος στα καταστήματα και τα περιστατικά μικροκλοπών με μία φράση: Black Friday.
Η εμπορική υιοθέτηση και η είσοδος στο “μαύρο”
Παρότι αρχικά οι έμποροι δεν αγαπούσαν τον αρνητικό όρο, τελικά τον αξιοποίησαν εμπορικά. Από τη δεκαετία του 1980 και μετά, η Black Friday μετατράπηκε στη σημαντικότερη ημέρα εκπτώσεων της χρονιάς, καθώς για πολλά καταστήματα σήμαινε ότι από εκείνη την ημέρα περνούσαν από το «κόκκινο» της ζημιάς στο «μαύρο» του κέρδους.
Τα πολυκαταστήματα υιοθέτησαν την ημέρα ως ανεπίσημη έναρξη της χριστουγεννιάτικης περιόδου, δημιουργώντας προσφορές που προκαλούσαν πραγματικό πανικό: ουρές, ξενύχτια έξω από καταστήματα, ακόμη και επεισόδια μεταξύ καταναλωτών.
Η εξάπλωση σε όλο τον κόσμο
Με την επέκταση του διαδικτυακού εμπορίου, η Black Friday έγινε παγκόσμιο γεγονός. Από τις ΗΠΑ πέρασε στην Ευρώπη, στη Λατινική Αμερική, στην Ασία, μέχρι που καθιερώθηκε και στην Ελλάδα, περίπου το 2015. Στη χώρα μας έγινε αμέσως επιτυχία, καθώς οι μεγάλοι λιανέμποροι τη χρησιμοποίησαν για να ενισχύσουν μια αγορά που τότε προσπαθούσε να ανακάμψει από την οικονομική κρίση.
Οι εκπτώσεις πλέον δεν περιορίζονται σε μία ημέρα. Σε πολλές επιχειρήσεις ξεκινούν μία εβδομάδα νωρίτερα, ενώ ακολουθεί και η Cyber Monday, μια εξίσου σημαντική ψηφιακή “γιορτή” προσφορών.
Η διπλή όψη της ημέρας
Παρά τη δημοφιλία της, η Black Friday παραμένει αντικείμενο συζήτησης. Υπάρχουν φωνές που προειδοποιούν για τα φαινόμενα υπερκατανάλωσης, την πίεση στους εργαζόμενους του λιανεμπορίου και την αμφίβολη διαφάνεια κάποιων προσφορών. Από την άλλη, ο θεσμός θεωρείται μοχλός ανάπτυξης, ιδιαίτερα για το ηλεκτρονικό εμπόριο, και σημαντική οικονομική ανάσα για επιχειρήσεις σε όλο τον κόσμο.
Από το χάος των δρόμων της Φιλαδέλφειας μέχρι τις σημερινές online “ουρές” των e-shops, η Black Friday διένυσε μια πορεία που αντικατοπτρίζει την ίδια την εξέλιξη του λιανεμπορίου. Ένα φαινόμενο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτισμικό, που κατάφερε να μετατρέψει μια συνηθισμένη Παρασκευή σε παγκόσμια εμπορική δύναμη.
