Η είδηση της σύλληψης του Νικολάς Μαδούρο από τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη επεισόδιο στο πολύχρονο δράμα της Βενεζουέλας. Πρόκειται για μια εξέλιξη με βαθιές πολιτικές, νομικές και γεωστρατηγικές προεκτάσεις, που ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα της χώρας του.
Ο Μαδούρο, επί χρόνια στο στόχαστρο της διεθνούς κοινότητας για αυταρχισμό, παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, νοθεία εκλογών και εμπλοκή κρατικών μηχανισμών σε δίκτυα διαφθοράς και διακίνησης ναρκωτικών, παρουσιάζεται από τις αμερικανικές αρχές ως σύμβολο ενός «ναρκο-κράτους».
Η σύλληψή του προβάλλεται ως πράξη δικαιοσύνης απέναντι σε ένα καθεστώς που συνέδεσε την πολιτική εξουσία με το οργανωμένο έγκλημα. Όμως, όσο βαρύ κι αν είναι το κατηγορητήριο, οφείλουμε να δούμε και τη μεγαλύτερη εικόνα. Η παρέμβαση μιας υπερδύναμης στη σύλληψη εν ενεργεία ή πρώην αρχηγού κράτους εγείρει κρίσιμα ερωτήματα για τη διεθνή έννομη τάξη.
Πού τελειώνει η αναζήτηση της δικαιοσύνης και πού αρχίζει η άσκηση γεωπολιτικής πίεσης; Ποιος αποφασίζει ποιοι ηγέτες θα λογοδοτήσουν και ποιοι θα παραμείνουν στο απυρόβλητο; Η Βενεζουέλα δεν κατέρρευσε μόνο από τις επιλογές του Μαδούρο. Κατέρρευσε μέσα σε ένα περιβάλλον διεθνών κυρώσεων, οικονομικής απομόνωσης, εσωτερικής διαφθοράς και θεσμικής αποσύνθεσης.
Η σύλληψή του δεν αναιρεί τις ευθύνες του, αλλά δεν λύνει ούτε το δράμα ενός λαού που βιώνει χρόνια φτώχεια, μετανάστευση και κοινωνική διάλυση. Αντιθέτως, υπάρχει ο κίνδυνος να μετατραπεί σε εργαλείο πολιτικής πόλωσης, τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και στη διεθνή σκηνή. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η πράξη αυτή θα οδηγήσει σε πραγματική λογοδοσία ή αν θα καταγραφεί ως ένα ακόμη κεφάλαιο στη λογική των ισχυρών που επιβάλλουν το δίκαιο με όρους ισχύος.
Η διεθνής κοινότητα χρειάζεται θεσμούς που να αποδίδουν δικαιοσύνη με διαφάνεια, ανεξαρτησία και καθολικότητα, όχι επιλεκτικά και κατά περίπτωση. Η υπόθεση Μαδούρο μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής μόνο αν λειτουργήσει ως αφετηρία για ουσιαστική αποκατάσταση της δημοκρατίας στη Βενεζουέλα και για ενίσχυση του διεθνούς κράτους δικαίου. Διαφορετικά, θα μείνει στη μνήμη ως μια θεαματική, αλλά πολιτικά εργαλειοποιημένη κίνηση.
Γιατί η δικαιοσύνη, για να είναι πραγματική, δεν μπορεί να είναι ούτε εκδικητική ούτε επιλεκτική. Πρέπει να είναι καθολική, θεσμική και, πάνω απ’ όλα, ανεξάρτητη από τη δύναμη των ισχυρών.
Νίκος Τσερκεζίδης Επιχειρηματίας.
