Στην Ελλάδα έχουμε ένα διαχρονικό ταλέντο: να μικραίνουμε μόνοι μας τα μεγάλα. Η απουσία των κομμάτων της Αριστεράς και του ΠΑΣΟΚ από την κηδεία του Διονύση Σαββόπουλου δεν είναι μια απλή «πολιτική επιλογή». Είναι ένα βαθύ, προσβλητικό πολιτισμικό ατόπημα. Ένα σφάλμα μνήμης, ευαισθησίας και σεβασμού. Είναι η στιγμή που η πολιτική επέλεξε να σταθεί απέναντι στην κοινωνία, απέναντι σε έναν άνθρωπο που είτε κάποιος συμφωνούσε είτε διαφωνούσε μαζί του σημάδεψε γενιές.
Γιατί η μουσική του Σαββόπουλου δεν ήταν ποτέ «στρατόπεδο». Ήταν πατρίδα.
Πατρίδα συναισθημάτων, εικόνων, βιωμάτων. Μεγάλωσε παιδιά, συντρόφευσε έρωτες, σκλήρυνε συνειδήσεις, παρηγόρησε μοναξιές, άναψε σπίθες. Έγινε η φωνή εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που μέσα από ένα τραγούδι ταξίδεψαν, ερωτεύτηκαν, επαναστάτησαν, συμφιλιώθηκαν, λύγισαν και ξανασηκώθηκαν. Αυτή είναι η δύναμη της τέχνης: να αφήνει αποτύπωμα πολύ πιο βαθύ από το πρόσκαιρο αποτύπωμα μιας κάλπης.
Κι όμως, απέναντι σε αυτή την αλήθεια, κάποια κόμματα προτίμησαν την απουσία.
Όχι επειδή «είχαν διαφωνίες μαζί του» οι διαφωνίες είναι υγεία στη δημοκρατία. Αλλά επειδή εγκλωβίστηκαν στο μικρό, στο κομματικό, στο τι «θα πει η βάση». Αυτή η αποχή δεν δείχνει ιδεολογία. Δείχνει φόβο. Δεν δείχνει αξιοπρέπεια. Δείχνει κόμπλεξ. Δεν δείχνει πολιτισμό. Δείχνει μνησικακία.
Η τέχνη δεν σου ανήκει για να την «τιμωρήσεις».
Ο καλλιτέχνης όταν είναι αληθινός δεν μπαίνει σε κομματική γυάλα, ούτε σε στρατόπεδα, ούτε σε «σωστά» και «λάθος». Η τέχνη αφορά τον άνθρωπο, όχι τις παρατάξεις. Και η τέχνη του Σαββόπουλου με όλα της τα φώτα και τις αντιφάσεις θα συνεχίσει να περνάει από γενιά σε γενιά, ενώ οι κομματικές ηγεσίες που απείχαν θα ξεχαστούν πριν καν σβήσουν τα στεφάνια.
Γιατί τα τραγούδια του έχουν κάτι που εκείνοι δεν θα έχουν ποτέ:
Διάρκεια. Αναπνοή. Καρδιά.
Κι αυτό είναι το μεγαλύτερο παράδοξο:
Ο άνθρωπος που οι ίδιοι κάποτε ύψωναν ως σύμβολο, χρειάστηκε να φύγει για να αποκαλυφθεί πόσο μικροί στέκονται απέναντι στη δική του πολιτισμική κληρονομιά.
Η τέχνη ενώνει τους ανθρώπους.
Η ιδεοληψία χωρίζει τις μνήμες.
Κι αν κάτι έμεινε από αυτή τη στάση, είναι ένα συμπέρασμα: οι μεγάλοι φεύγουν, αλλά μένουν. Οι μικροί μένουν, αλλά δεν θα τους θυμάται κανείς.
Με σεβασμό στη μνήμη και στο έργο,
Σουζάνα Καζάκα
