Ένα ιστορικό και πνευματικό ταξίδι από τον 1ο μ.Χ. αιώνα μέχρι τη Μακεδονία του σήμερα
Ο Άγιος Ανδρέας, αδελφός του Αποστόλου Πέτρου και πρώτος μαθητής που ακολούθησε τον Χριστό, αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές μορφές της χριστιανικής παράδοσης. Γεννημένος στη Βηθσαϊδά της Γαλιλαίας, εργάστηκε ως ψαράς πριν δεχθεί το κάλεσμα του Μεσσία. Γι’ αυτό και τιμάται ως Πρωτόκλητος, ο πρώτος που ανταποκρίθηκε στο θείο κάλεσμα.
Μετά την Πεντηκοστή ανέλαβε μεγάλη ιεραποστολική δράση. Περιόδευσε στον Πόντο, στη Σκυθία, στη Θράκη, στη Μακεδονία και στην Αχαΐα. Στην Πάτρα μαρτύρησε επάνω σε σταυρό σχήματος Χ, το γνωστό σύμβολο που ταυτίστηκε με το όνομά του. Η μορφή του συνδέθηκε με την αντοχή, την πνευματική δύναμη και το θάρρος. Πολλές πόλεις της Ελλάδας και της Ευρώπης τον τιμούν ως προστάτη τους.
Ο Ιερός Ναός Αγίου Ανδρέα στην Περιστερά
Ένα σπάνιο βυζαντινό μνημείο της Μακεδονίας
Στο ορεινό χωριό Περιστερά, στις νότιες πλαγιές του Χορτιάτη, βρίσκεται ένας από τους αρχαιότερους και πιο ξεχωριστούς βυζαντινούς ναούς της Βόρειας Ελλάδας. Ο Ιερός Ναός Αγίου Ανδρέα χτίστηκε το έτος 871 από τον Όσιο Ευθύμιο τον Νέο και αποτέλεσε το καθολικό της Μονής Περιστεράς.
Η μονή υπήρξε για πολλούς αιώνες μετόχι της Μονής Μεγίστης Λαύρας στο Άγιο Όρος, γεγονός που φανερώνει τη σπουδαιότητά της στην εκκλησιαστική ζωή της περιοχής.
Ο ναός είναι σταυροειδής τετράκογχος με πέντε τρούλους. Διαθέτει έναν μεγάλο κεντρικό τρούλο και τέσσερις μικρότερους στις άκρες του σταυρού. Είναι ένας από τους ελάχιστους ναούς αυτού του τύπου που διατηρούνται στη Μακεδονία. Η εξωτερική του μορφή, λιτή και πέτρινη, αποτυπώνει την αυθεντική βυζαντινή τεχνοτροπία του 9ου αιώνα.
Στο εσωτερικό σώζονται σημαντικά τμήματα τοιχογραφιών της ίδιας περιόδου. Στον κεντρικό τρούλο εικονίζεται ο Χριστός, ενώ γύρω του βρίσκονται οι μορφές των Αποστόλων. Ιδιαίτερη σημασία έχει η παράσταση των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου που κρατούν ομοίωμα του ναού, δείγμα της αξίας που είχε το μνημείο ήδη από τα πρώτα χρόνια της ύπαρξής του.
Μέσα στον ναό βρίσκεται και ο τάφος του Οσίου Ευθυμίου του Νέου. Το σημείο αποτελεί προσκυνηματικό κέντρο για πλήθος πιστών που φτάνουν στην Περιστερά για να τιμήσουν τη μνήμη του.
Ιστορικές φθορές και αναστηλώσεις
Ο ναός υπέστη επεμβάσεις, φθορές και αλλοιώσεις στο πέρασμα των αιώνων. Η Αρχαιολογική Υπηρεσία προχώρησε σε σημαντικές εργασίες αποκατάστασης το 1985. Πρόσθετες παρεμβάσεις έγιναν και μετά από πυρκαγιά το 2015. Κατά τη διάρκεια αυτών των εργασιών αποκαλύφθηκαν νέα τμήματα τοιχογραφιών και ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο ο ιστορικός και αρχαιολογικός χαρακτήρας του μνημείου.
Σήμερα ο ναός προστατεύεται επίσημα ως βυζαντινό μνημείο και αποτελεί σημείο αναφοράς για την τοπική ιστορία και τον θρησκευτικό τουρισμό.
