Η Επανάσταση στη Χαλκιδική ξέσπασε την άνοιξη του 1821, με επικεφαλής τον Φιλικό και αγωνιστή Εμμανουήλ Παπά.
Ο Παπάς, ερχόμενος από τις Σέρρες, εγκαταστάθηκε στο Άγιον Όρος και ξεσήκωσε τους μοναχούς και τους κατοίκους της περιοχής. Με τη βοήθεια τοπικών οπλαρχηγών, όπως του Σταμάτη Κάψα, του Χάψα και του Δουμπιώτη, οργανώθηκε η πρώτη ένοπλη εξέγερση της Μακεδονίας.
Οι επαναστάτες απελευθέρωσαν χωριά της Κασσάνδρας και του Πολυγύρου, προκαλώντας πανικό στις οθωμανικές φρουρές.
Η αντεπίθεση των Οθωμανών υπήρξε σφοδρή. Εκατοντάδες Τούρκοι από τη Θεσσαλονίκη και τα Γιαννιτσά κινήθηκαν προς τη Χαλκιδική, καταστρέφοντας στο πέρασμά τους χωριά και μοναστηριακά μετόχια.
Οι επαναστάτες, μαζί με γυναικόπαιδα, οχυρώθηκαν στον ισθμό της Κασσάνδρας, στην Ποτίδαια, σκάβοντας τάφρο και φτιάχνοντας πρόχειρες οχυρώσεις.
Τον Οκτώβριο του 1821, ο Λουμπούτ Πασάς επιτέθηκε με πολυάριθμο στρατό. Οι Έλληνες, παρότι λίγοι και εξαντλημένοι, πολέμησαν με αυταπάρνηση. Στις 14 Νοεμβρίου η Κασσάνδρα έπεσε. Οι περισσότεροι πολεμιστές σκοτώθηκαν, ενώ εκατοντάδες γυναίκες και παιδιά αιχμαλωτίστηκαν ή σφαγιάστηκαν.
Ακολούθησε ο απόλυτος όλεθρος. Ολόκληρη η χερσόνησος κάηκε, τα χωριά ισοπεδώθηκαν και οι κάτοικοι διασκορπίστηκαν. Μερικοί κατέφυγαν στο Άγιον Όρος ή στα νησιά του Αιγαίου, άλλοι πουλήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα. Η Κασσάνδρα ερημώθηκε για χρόνια, αφήνοντας ένα μαύρο αποτύπωμα που σημάδεψε τη μνήμη του τόπου.
Ωστόσο, ο χαλασμός αυτός δεν πήγε χαμένος. Η εξέγερση της Χαλκιδικής κράτησε για μήνες απασχολημένες τις οθωμανικές δυνάμεις στη Μακεδονία, δίνοντας πολύτιμο χρόνο στους επαναστάτες της Πελοποννήσου και της Στερεάς Ελλάδας να οργανωθούν και να στερεώσουν τον αγώνα. Οι Κασσανδρινοί πλήρωσαν με τη ζωή τους, αλλά η θυσία τους συνέβαλε στην ελευθερία της πατρίδας.
Ο Χαλασμός της Κασσάνδρας είναι μια από τις πιο συγκλονιστικές και λιγότερο γνωστές σελίδες του Αγώνα του 1821. Μια ιστορία θάρρους, αυτοθυσίας και πόνου, που αξίζει να μείνει ζωντανή στη μνήμη, γιατί υπενθυμίζει πως η ελευθερία κερδήθηκε και με αίμα μακεδονίτικο, σε ένα κομμάτι της Ιστορίας που παραμένει ακόμη αφώτιστο.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΟΡΤΑΣΜΟΥ
Επετειακές Εκδηλώσεις για τον Χαλασμό της Κασσάνδρας Παρασκευή 14 Νοεμβρίου 2025
Τέλεση Δοξολογίας στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Νέας Ποτίδαιας, χοροστατούντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Κασσανδρείας κ.κ. Νικοδήμου.
Επιμνημόσυνη δέηση και ακολούθως κατάθεση στεφάνων στο Μνημείο των Πεσόντων.
Μετά το πέρας των τελετών, θα πραγματοποιηθεί μαθητική παρέλαση στον κεντρικό δρόμο της Νέας Ποτίδαιας προς τιμήν των ηρώων της Κασσάνδρας που θυσιάστηκαν κατά την Επανάσταση του 1821.
