Όταν η αναγέννηση του φωτός συναντούσε τις μεγάλες γιορτές των θεών
Πριν εμφανιστούν τα Χριστούγεννα, αιώνες πριν καθιερωθεί η γιορτή της Γέννησης του Χριστού, οι αρχαίοι Έλληνες τιμούσαν τον χειμώνα με δικές τους γιορτές, γεμάτες φως, τελετουργίες, χαρά και συμβολισμούς. Η περίοδος γύρω από το χειμερινό ηλιοστάσιο όταν η ημέρα αρχίζει ξανά να μεγαλώνει ήταν αφιερωμένη στη νίκη του φωτός απέναντι στο σκοτάδι, στην ελπίδα και στην έναρξη ενός νέου κύκλου της φύσης.
Παρότι δεν υπήρχαν Χριστούγεννα, η εποχή είχε έντονο εορταστικό χαρακτήρα και πολλές πρακτικές θυμίζουν συνήθειες που διατηρούνται μέχρι σήμερα.
Ήλιου Γέννησις-Η μεγάλη “επιστροφή” του φωτός
Γύρω στις 21–22 Δεκεμβρίου οι αρχαίοι τιμούσαν την «αναγέννηση» του Ήλιου. Η ημέρα αυτή θεωρούνταν ιερή, γιατί συμβόλιζε τη μετάβαση από το σκοτάδι στο φως.
Ο Ήλιος “γεννιόταν” ξανά, οι μέρες μεγάλωναν, κι αυτό αποτελούσε ένα πανάρχαιο μήνυμα αισιοδοξίας. Πολλοί ιστορικοί διακρίνουν εδώ τον πρόγονο της μεταγενέστερης χριστουγεννιάτικης ιδέας της «γέννησης του φωτός».
Βρουμάλια. Γιορτή χαράς, κρασιού και γονιμότητας
Από τα τέλη Νοεμβρίου έως τον Δεκέμβριο οι Έλληνες και, αργότερα, οι κάτοικοι της ρωμαϊκής Ελλάδας γιόρταζαν τα Βρουμάλια, μια μεγάλη αγροτική γιορτή αφιερωμένη στον Διόνυσο και τον Κρόνο.
Τα κύρια χαρακτηριστικά:
• συμπόσια και κρασί
• μουσική και χορός
• μικρά δώρα
• προσευχή για καλή σοδειά και γονιμότητα
Το κλίμα ήταν γιορτινό και απελευθερωμένο, παρόμοιο με αυτό που σήμερα βλέπουμε στις μέρες πριν τα Χριστούγεννα.
Σατουρνάλια-Αντιστροφή ρόλων και δώρα
Στη ρωμαϊκή περίοδο, η Ελλάδα γνώρισε έντονα τα Σατουρνάλια, γιορτή προς τιμήν του Κρόνου, από 17 έως 23 Δεκεμβρίου.
Στη διάρκεια της γιορτής:
• οι κοινωνικοί ρόλοι αντιστρέφονταν
• δούλοι και αφέντες κάθονταν στο ίδιο τραπέζι
• προσφέρονταν δώρα
• υπήρχε κλίμα γενικής ελευθερίας και χαράς
Πολλοί μελετητές θεωρούν ότι συνήθειες όπως τα δώρα και το χαρμόσυνο κλίμα του Δεκεμβρίου έχουν ρίζες στα Σατουρνάλια.
Ποσειδέων -Ο χειμωνιάτικος μήνας των Ελλήνων
Ο Δεκέμβριος αντιστοιχούσε στον αρχαίο μήνα Ποσειδέωνα. Ήταν περίοδος αγώνων, θυσιών και οικογενειακών συγκεντρώσεων.
Οι Έλληνες τιμούσαν τον Ποσειδώνα ως θεό που προστάτευε τη γη, τη θάλασσα και τους ανθρώπους μέσα στην καρδιά του χειμώνα. Ήταν ένας μήνας με έντονο συμβολισμό ολοκλήρωσης του παλιού χρόνου και προετοιμασίας για τον νέο.
Μια εποχή διαφορετική αλλά και γνώριμη
Οι αρχαίες χειμωνιάτικες γιορτές μπορεί να μην είχαν σχέση με τα σημερινά Χριστούγεννα, όμως μοιράζονταν τις ίδιες βασικές αξίες:
φως, αναγέννηση, αισιοδοξία, προσφορά και γιορτινή διάθεση.
Από την «Ήλιου Γέννηση» μέχρι τα Βρουμάλια και τα Σατουρνάλια, οι Έλληνες γιόρταζαν τον χειμώνα με τρόπο που, αιώνες αργότερα, μοιάζει ακόμη οικείος.
