Η αρχαιολογία δεν αφορά μόνο το τμήμα των μνημείων, των αγγείων ή τα ψηφιδωτά. Ο τομέας της αρχαιολογίας περιλαμβάνει ό,τι σχετίζεται και αφορά την ανθρώπινη υπόσταση. Εστιάζει στον άνθρωπο, στην καθημερινότητα του, την ευρηματικότητα του αλλά και το πώς επηρεάστηκε και επηρέασε το περιβάλλον το οποίο ζούσε. Τι φορούσε, τι καλλιεργούσε και τί έτρωγε.
Όταν προηγείται λοιπόν μια ανασκαφή, τα χώματα, τα συλλέγουν και τα περνάνε σε δεύτερο χρόνο από νερό- κόσκινο έτσι ώστε οι επιστήμονες να δουν και να αντλήσουν πληροφορίες που δεν είναι άμεσα ορατές. Η επίπλευση μας δίνει αποτελέσματα διότι επάνω στο κόσκινο θα σταθούν μικρά αντικείμενα τα οποία εξετάζονται. Μπορεί να είναι τμήματα πηλού, χάντρες κοσμημάτων, κουκούτσια από καρπούς κ.α
Η αρχαιοβοτανική, είναι ο κλάδος της αρχαιολογίας ο οποίος μελετά την ζωή των φυτών, την καλλιέργεια τους , την εξέλιξη τους έτσι ώστε να δούμε τι έτρωγαν οι άνθρωποι πχ στη Μακεδονία, τι ευδοκιμούσε, τι καλλιεργούσαν εντατικά κ.α
Μέσω λοιπόν της επίπλευσης των χωμάτων των ανασκαφών 2003-2008 στην Αρχαία Άκανθο, μπορούμε να προσεγγίσουμε το αρχαιοβοτανικό υλικό .
Τα φυτά ήταν η βασική και η πρώτη τροφή του ανθρώπινου είδους στον πλανήτη μας. Ήταν καρποσυλλέκτες και σιγά-σιγά και κυνηγοί. Σταδιακά, άρχισαν έπειτα από την παρατήρηση της φύσης, να καλλιεργούν με στόχο την κατανάλωση. Μέχρι και σήμερα όμως τα φυτά λαμβάνουμε μέρος στην κοινωνική ζωή μας, καθώς είναι φορτισμένα με συμβολική σημασία.
Η Αρχαία Άκναθος, σημερινή Ιερισσός, ήταν σημαντική πόλη της περιοχής με εξέχουσα γεωγραφική θέση. Το υλικό που εξέτασαν οι επιστήμονες αφορά ελληνιστικούς- ρωμαικούς χρόνους. Από το εσωτερικών των πιθαριών που ήταν γεμάτα χώματα (4,500 λίτρα), διακρίνουμε: κριθάρι, σιτάρι, βρώμη ήρα. Όσπρια: ρόβι, λαθούρι, κουκιά, φακή. ΚΟΥΚΟΥΝΑΡΙ, σύκα σαμπούκο, κράνα, σταφύλια, ΕΛΙΑ, ΜΑΥΡΟ ΜΟΥΡΟ. Ακόμα τα άγρια χόρτα και σπέρματα αυτών, μας δίνουν την πληροφορία για χρήση βοτανική – θεραπευτική ή και αρωματική ακόμα .
Οι σπόροι μαγειρεύονταν σε σούπες, καβουρδίζονταν , αλέθονταν για να προσθετούν σε κάποιο χυλό. Τα φρούτα τα έτρωγαν ως σνακ φρέσκα ή αποξηραμένα όπως και σήμερα .
ΤΙ ΕΧΕΙ ΑΛΛΑΞΕΙ ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ
Η εισαγωγή νέων ειδών φυσικά. Η ελιά τους προηγούμενους αιώνες ήταν ανύπαρκτη στη περιοχή. Καινοτόμα νέα είδη εισάγονται πλέον στο πλαίσιο αύξησης εμπορικών επαφών με το αιγιακό χώρο, Μεσόγειο, Ανατολή. Στην ελληνιστική εποχή η χρήση της ελιάς είναι εντατική, και διαθέτουν μεγαλύτερες συγκεντρώσεις ελαιοπυρήνων που σημαίνει παραγωγή ελαιολάδου.
Ακόμα ένα εξωτικό προϊόν πολυτέλειας εισαγάγετε από Β. Περσία και Καύκασο , είναι η Μαυρη Μουριά. Στον ελλαδικό χώρο δεν είναι αυτοφυτές και η πρώτη παρουσία μαρτυρείται στην Αρχαία Άκανθο στο τέλος της ελληνιστικής περιόδου. Σπάνια μάλιστα εντοπίζεται σε αποθέσεις πόλεων και στρατιωτικών εγκαταστάσεων. Στην άκανθο συγκεκριμένα βρέθηκε στη θέση Λαδιάβα. Μαζί με την παρουσία κουκουναριού μπορούμε να μιλήσουμε για χρήση από συγκριμένες ομάδες με κοινωνικό status, υποδηλώνουν την επίδειξη κοινωνικής θέσης. Τα κουκουνάρια δεν είναι τόσο σπάνια σε Ευρώπη και Μεσόγειο έχουμε έντονη παρουσία απλά όταν εντοπίζονται σχετίζονται με ειδικές περιστάσεις, εορταστικά γεύματα, θυσίες, προσφορές στους νεκρούς και σε καμία περίπτωση δεν ήταν ένα προϊόν καθημερινής χρήσης.
Έτσι λοιπόν, από τα κουκούτσια καρπών η αρχαιολογία αγγίζει τις πιο απλές στιγμές αλλά ουσιαστικές πτυχές της ανθρώπινης ζωής. Η κουζίνα θα λέγαμε της Ακάνθου, έχει βάλει τις βάσεις στις οποίες βασίζεται η σημερινή εικόνα της Χαλκιδικής. Ψωμί, ελαιόλαδο, κρασί, όσπρια. Τα αποτελέσματα της αρχαιοβοτανικής δεν είναι επιστημονικά αποτελέσματα μιας στεγνής διαδικασίας, αλλά , αποτελούν κομμάτια της πολιτισμικής ταυτότητας, μας ενώνουν με το παρελθόν μέσω ανθρώπινου τρόπου : του φαγητού μας .
-ΠΗΓΗ: Αδαμ-Βαλένη 1996
Μαγκαβά 1995
Κανονίδης 2017
Γκατζόγια – Βαλαμώτη 2021
γράφει η Παπανικολάου Χρυσούλα,Αρχαιολόγος-ιστορικός τέχνης
