Διώρυγα του Ξέρξη στα Νέα Ρόδα Χαλκιδικής

    Η Διώρυγα του Ξέρξη ήταν ένα μεγάλο έργο της αρχαιότητας που κατασκευάστηκε στην χερσόνησο του Άθω, στη Χαλκιδική, από τον Πέρση βασιλιά Ξέρξη κατά την διάρκεια των Περσικών πολέμων.


    Πρόκειται για το μεγαλύτερο τεχνικό έργο που έγινε κατά την αρχαιότητα στη Χαλκιδική. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο κατά τους Μηδικούς πολέμους, και συγκεκριμένα το 480 π.Χ., ο βασιλιάς των Περσών Ξέρξης θέλησε να οδηγήσει τον πολυπληθή στόλο του από την Aκανθο στη Θέρμη (όπως ονομαζόταν τότε η Θεσσαλονίκη), αποφεύγοντας τον επικίνδυνο περίπλου του Άθωνα για να μην έχει την τύχη του στόλου του Μαρδόνιου μια δεκαετία πριν.


    Έτσι, διέταξε και άνοιξαν μια διώρυγα που εκτεινόταν από τα σημερινά Νέα Ρόδα μέχρι την Τρυπητή και συνέδεε τον κόλπο της Ιερισσού με τον Σιγγιτικό κόλπο, όπου βρισκόταν οι πόλεις Ασσα, Πίλωρος, Σίγγος και Σάρτη που ήταν ήδη υποταγμένες στους Πέρσες.


    Η διώρυγα, αν και αναφερόταν από τον Ηρόδοτο, ο οποίος μάλιστα περιέγραψε με σχετική λεπτομέρεια τις διαστάσεις της, αλλά και τον έγκριτο αρχαίο ιστορικό Θουκυδίδη, εντούτοις έγινε αντικείμενο αμφισβήτησης από τους ιστορικούς στο πρόσφατο και απώτερο παρελθόν.


    Η βασικότερη αμφισβήτηση προήλθε από τον Δημήτριο τον Σκήψιο, ο οποίος παρατήρησε ότι στη μια άκρη της αρχαίας διώρυγας υπήρχε σκληρό πέτρωμα, αδύνατο να εκσκαφθεί την εποχή της διάνοιξης, γεγονός που τον οδήγησε στο να πιθανολογήσει την ύπαρξη διολκού στο σημείο αυτό.

    Γενικά η υπόθεση της διολκού, όπως και στην αρχαία Κόρινθο, υποστηρίχθηκε και από μερικούς άλλους συγγραφείς. Σύμφωνα με την περιγραφή του Ηρόδοτου, το έργο ο Ξέρξης το ανέθεσε στους Αρταχαίη και Βούβαρο.

    Λέγεται ότι ο θηριώδης Αρταχαίης, ο οποίος ήταν Αχαιμενίδης, ξεπερνούσε όλους τους Πέρσες στο ανάστημα έχοντας ύψος σχεδόν 2,5 μέτρα και στεντόρεια φωνή. Ομως, λίγο πριν τελειώσει η διώρυγα αρρώστησε βαριά και πέθανε, κάτι που ο Ξέρξης θεώρησε κακό οιωνό. Ο Αρταχαίης τάφηκε στην Ακανθο με μεγάλες τιμές.

    Η διώρυγα σήμερα είναι θαμμένη. Εχει εντοπιστεί ανάμεσα στα χωριά Νέα Ρόδα και Τρυπητή και το τοπίο μεταξύ των χωριών σε τίποτα δε θυμίζει την αρχαία τεράστια κατασκευή, αν εξαιρέσει κανείς μια μικρή κοιλάδα στο κέντρο του ισθμού.

    Η διώρυγα έχει μήκος 2 χιλιόμετρα και πλάτος 30 μέτρα. Το μέγιστο βάθος της υπολογίζεται στα 15 μέτρα. Είναι ορατή από μεγάλο ύψος, αφού το σημείο έχει υποστεί καθίζηση. Το 2008 έγιναν έρευνες από Βρετανούς και Ελληνες μηχανικούς που έδειξαν την ακριβή της θέση και τις διαστάσεις της και κατέρριψαν τη θεωρία της διολκού.

    Τα στοιχεία δείχνουν ότι η διώρυγα εγκαταλείφθηκε μετά την διάνοιξή της, γι’ αυτό δεν υπάρχουν υπολείμματα κτιρίων γύρω της.

    Η όλη επιχείρηση του Ξέρξη μοιάζει, μάλλον, με προσπάθεια εντυπωσιασμού και επίδειξης δυνάμεως στους τότε κατοίκους της Χαλκιδικής.

    Σύμφωνα με την αρχαιολόγο Ιουλία Βοκοτοπούλου, η διώρυγα όχι μόνο διανοίχτηκε, αλλά και χρησιμοποιήθηκε. Παρά τη φυσική επιχωμάτωσή της, στο στενότερο σημείο του Ισθμού διαφαίνεται κατά τόπους ένα μεγάλο χαντάκι. Πρόβλακας, άλλωστε, ονομάζεται στην παραλία των Νέων Ρόδων το σημείο όπου άρχιζε η διώρυγα.

    Εκεί διακρίνονται αρχαίοι τοίχοι μέσα στη θάλασσα.
    «Από την ανάλυση των ιζημάτων στη διώρυγα, ξέρουμε ότι μάλλον είχε σύντομο χρόνο ζωής», είχε δηλώσει ο Ρίτσαρντ Τζόουνς, επικεφαλής ερευνητής στο σχέδιο και αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης. «Οι Πέρσες δεν το αντιμετώπισαν ως μνημείο που θα επιζήσει στους αιώνες. Μόλις πέρασε ο στόλος τους, τελείωσε η λειτουργία του», συμπλήρωσε. «Ηταν μία κολοσσιαία επιχείρηση», εξήγησε ο Μπεν Ισερλιν, αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Λις, ο οποίος ξεκίνησε το σχέδιο εξερεύνησης της διώρυγας στις αρχές της δεκαετίας του ’90. «Δεν υπήρχαν τροχαλίες. Έτσι οι εργάτες έπρεπε να σκάβουν με φτυάρια, να βάζουν το χώμα σε καλάθια και να περνούν τα γεμάτα καλάθια ο ένας στον άλλον κατά μήκος μέχρι την άκρη», πρόσθεσε.

    Έτσι έγινε το έργο της διώρυγας για το οποίο πέθαναν εκατοντάδες άνθρωποι και εξ αιτίας του οποίου ίσως ο ρους της ιστορίας θα ήταν διαφορετικός αν οι Πέρσες δεν είχαν καθυστερήσει και δεν τους έπιανε ο καιρός… στα συνολικά σχέδια τους…

    *Επιμέλεια Οπτικοακουστικού Υλικού – Φωτογραφίες : Ζωή Γανίτη
    *Επιμέλεια ύλης: συντακτική ομάδα» Χαλκιδική Πολιτική» με στοιχεία…
    -Η διώρυγα από την wikimapia/Αρχαιολογική Υπηρεσία Θεσσαλονίκης/Ελευθεροτυπία, άρθρο για τις έρευνες του 2008