γράφει η Ζωή Γανίτη
Υπάρχουν στιγμές που μαζεύονται πολλοί για να πάρουν μια απόφαση, να δώσουν μια λύση, να «σώσουν την κατάσταση». Μιλάνε όλοι μαζί, ο καθένας πιο σίγουρος από τον άλλον, αλλά στο τέλος… αποτέλεσμα μηδέν. Εκεί ακριβώς κολλάει η παροιμία: «45 Γιάννηδες, ενός κοκόρου γνώση». Δηλαδή, όσοι κι αν είμαστε, αν δεν ξέρουμε τι μας γίνεται, όλη η σοφία μας μαζί φτάνει όσο η σκέψη ενός κόκορα. Πολύ φωνή, λίγη ουσία.
Λέει μάλιστα η παλιά ιστορία πως κάποτε σε ένα χωριό ζούσαν σαράντα πέντε άνθρωποι και όλοι τους λέγονταν Γιάννης. Καλοί άνθρωποι, αλλά όχι και για μεγάλα σχέδια. Όταν ένα ποτάμι φούσκωσε και απείλησε να τους πάρει τα σπίτια, μαζεύτηκαν να βρουν λύση. Συζήτηση πολλή, ιδέες καμία. Κάποιος τότε πρότεινε, μέσα στην απόγνωση, να βάλουν αρχηγό έναν… κόκορα που τριγυρνούσε εκεί κοντά. Τον ακολούθησαν, άρχισαν να χτυπούν το νερό για να το «φοβίσουν» και φυσικά δεν κατάφεραν απολύτως τίποτα. Από εκεί, λέγεται, έμεινε η φράση: πολλοί άνθρωποι, αλλά γνώση… ενός κοκόρου.
Η παροιμία δεν κοροϊδεύει το όνομα «Γιάννης». Το χρησιμοποιεί επειδή ήταν ανέκαθεν το πιο συνηθισμένο: ο καθένας μπορούσε να είναι «ένας Γιάννης». Ο κόκορας, πάλι, είναι το τέλειο σύμβολο για κάποιον που κάνει θόρυβο χωρίς να ξέρει τι κάνει. Φωνάζει, κορδώνεται, αλλά από λύσεις… τίποτα. Έτσι, η φράση σατιρίζει εκείνες τις επιτροπές, τις παρέες και τους «ειδικούς» που μιλούν ασταμάτητα, διαφωνούν με πάθος και στο τέλος δεν ξέρουν ούτε από πού να αρχίσουν.
Και δεν είναι η μόνη παροιμία με πολλούς «Γιάννηδες». Στη λαϊκή μας παράδοση συναντάμε και το «Σαράντα Γιάννηδες έναν γάιδαρο φόρτωναν», που περιγράφει ανθρώπους πολλούς στον αριθμό αλλά αναποτελεσματικούς στην πράξη. Στην ίδια σατιρική λογική ακούγεται και το πείραγμα ότι «κι άλλοι τριακόσιοι Γιώργηδες δεν έχουν όλοι τόση», σαν να λέει πως όσο κι αν αυξηθεί το πλήθος, αν λείπει το μυαλό, αποτέλεσμα δεν θα υπάρξει. Κι όμως, υπάρχει και ο αντίποδας: η παροιμία «Σπίτι χωρίς Γιάννη, προκοπή δεν κάνει», όπου το όνομα παίρνει σχεδόν μαγική διάσταση, σαν να φέρνει τύχη από μόνο του.
Τελικά, οι «Γιάννηδες» της παράδοσης δεν είναι πρόσωπα· είναι καταστάσεις. Είναι οι πολλές φωνές χωρίς κατεύθυνση, οι συσκέψεις χωρίς αποτέλεσμα, οι συζητήσεις που τελειώνουν εκεί απ’ όπου άρχισαν. Κι αν ποτέ βρεθείς σε μια τέτοια στιγμή, θυμήσου το παλιό λαϊκό μάθημα: δεν χρειάζονται άλλοι Γιάννηδες. Χρειάζεται λίγη πραγματική γνώση έστω λίγη παραπάνω από ενός κοκόρου.
