Ιωάννα Κουτσουράδη: Πέθανε στα 90 της η «δασκάλα των δασκάλων» στην Κωνσταντινούπολη

Η Ιωάννα Κουτσουράδη, η Ελληνίδα φιλόσοφος της Κωνσταντινούπολης που αφιέρωσε περισσότερες από πέντε δεκαετίες στη διδασκαλία, τη φιλοσοφία και την υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, έφυγε από τη ζωή στις 2 Οκτωβρίου, δύο ημέρες πριν από τα 90ά γενέθλιά της.

Γεννημένη στην Κωνσταντινούπολη στις 4 Οκτωβρίου 1936, αποφοίτησε από το Ζάππειο και σπούδασε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Κωνσταντινούπολης, όπου ξεκίνησε και την ακαδημαϊκή της πορεία. Στη συνέχεια δίδαξε στο Ερζερούμ φιλοσοφία, σύγχρονη γερμανική ποίηση και Λατινικά, ενώ από το 1968 εντάχθηκε στο Πανεπιστήμιο Χατζέτεπε της Άγκυρας.

Παρέμεινε στο Χατζέτεπε έως το 2003, όταν συνταξιοδοτήθηκε τυπικά. Η διδασκαλία, ωστόσο, δεν σταμάτησε ποτέ. Τα τελευταία χρόνια της ζωής της συνέχισε να διδάσκει φιλοσοφία και ανθρώπινα δικαιώματα στο Πανεπιστήμιο Μάλτεπε.

Η φιλοσοφία ως «τέχνη του να είσαι άνθρωπος»

Στο επίκεντρο της σκέψης της Κουτσουράδη βρισκόταν ο άνθρωπος, η αξία και η αξιοπρέπειά του. Για εκείνη, τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν αποτελούσαν μόνο ένα σύνολο νομικών κανόνων, αλλά ένα ευρύτερο ηθικό αίτημα που αφορούσε την καθημερινή ζωή.

Υποστήριζε ότι κάθε άνθρωπος πρέπει να έχει τις απαραίτητες συνθήκες ώστε να μορφώνεται, να αναπτύσσει τις ικανότητές του και να καλλιεργεί την προσωπικότητά του. Τα δικαιώματα, σύμφωνα με τη φιλοσοφική της προσέγγιση, είναι οικουμενικά και δεν εξαρτώνται από την καταγωγή, τη θρησκεία ή τον πολιτισμό.

Η διδασκαλία της επικεντρωνόταν έτσι όχι μόνο στο «τι είναι ο άνθρωπος», αλλά και στο πώς μπορεί να παραμένει άνθρωπος μέσα στις συνθήκες της εποχής του.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο εκπρόσωπος του AKP Ομέρ Τσελίκ την αποχαιρέτησε χαρακτηρίζοντάς την «δασκάλα των δασκάλων» και σημειώνοντας ότι δίδαξε τη φιλοσοφία ως «τέχνη του να είσαι άνθρωπος».

Σημαντική παρουσία στη διεθνή φιλοσοφία

Η Κουτσουράδη κατείχε σημαντικές θέσεις στον χώρο της φιλοσοφίας. Διετέλεσε πρόεδρος της Φιλοσοφικής Εταιρείας της Τουρκίας και επίτιμη πρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Φιλοσοφικών Εταιρειών.

Από το 2010 συμμετείχε επίσης στη Διεθνή Επιτροπή Εναντίον της Θανατικής Ποινής, συνεχίζοντας τη δράση της γύρω από την προστασία της ανθρώπινης ζωής και αξιοπρέπειας.

Στο συγγραφικό της έργο περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα βιβλία «Νίτσε και άνθρωπος», «Σοπενχάουερ και άνθρωπος», «Ο άνθρωπος και οι αξίες του», «Ηθική», «Κοιτάζοντας την τέχνη μέσα από τη φιλοσοφία» και «Ανάμεσα στα γεγονότα της εποχής».

Το αποτύπωμά της στην Τουρκία

Ο επικεφαλής της Διεύθυνσης Επικοινωνίας της τουρκικής προεδρίας, Μπουρχανετίν Ντουράν, έκανε λόγο για μια προσωπικότητα με ξεχωριστή θέση στην πνευματική ζωή της Τουρκίας, υπογραμμίζοντας την παρακαταθήκη που άφησε μέσα από τα έργα και τους μαθητές της.

Ο πρόεδρος της τουρκικής Βουλής, Νουμάν Κουρτουλμούς, αναφέρθηκε επίσης στη συμβολή της στη φιλοσοφία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, σημειώνοντας ότι η προσέγγισή της είχε στο επίκεντρο την ανθρώπινη αξία και αξιοπρέπεια.

Η Ιωάννα Κουτσουράδη έφυγε από τη ζωή έχοντας αφήσει πίσω της ένα σημαντικό φιλοσοφικό και παιδαγωγικό έργο, αλλά και πολλές γενιές μαθητών. Η φράση που συνόψισε τη διδασκαλία της – η «τέχνη του να είσαι άνθρωπος»- παραμένει ίσως το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της φιλοσοφικής της κληρονομιάς.