Οι τελευταίες εξελίξεις στο Ιράν δεν συνιστούν απλώς άλλη μία κρίση στη Μέση Ανατολή. Συνιστούν ένα βαθύ πολιτικό και κοινωνικό αδιέξοδο, με τους πολίτες στους δρόμους, το καθεστώς να απαντά με σκληρή καταστολή και τον αριθμό των νεκρών να αυξάνεται με τρόπο που σοκάρει ακόμη και τους πιο ψυχρούς αναλυτές.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η διεθνής στάση και ειδικά των Ηνωμένων Πολιτειών δεν λειτουργεί ως σταθεροποιητικός παράγοντας. Αντίθετα, μετατρέπεται σε μέρος του προβλήματος. Αρχικά, ο Ντόναλντ Τραμπ με δημόσιες δηλώσεις του ενθάρρυνε τους αντιφρονούντες του ιρανικού καθεστώτος να συνεχίσουν την αντίστασή τους, καλλιεργώντας την αίσθηση ότι η διεθνής κοινότητα και ειδικά η Ουάσιγκτον στέκεται πολιτικά στο πλευρό τους.
Το μήνυμα ήταν σαφές: κρατήστε, πιέστε, μην κάνετε πίσω. Λίγο αργότερα όμως, η γραμμή αλλάζει. Δηλώσεις περί αποκλιμάκωσης, περί μείωσης των εκτελέσεων και περί ανάγκης να αποφευχθεί περαιτέρω ένταση συνθέτουν μια αιφνίδια υπαναχώρηση. Όχι γιατί έπαψε η καταστολή στο Ιράν, αλλά γιατί το διεθνές κόστος, οι γεωπολιτικοί υπολογισμοί και οι οικονομικές ισορροπίες άρχισαν να βαραίνουν περισσότερο από τις ζωές στους δρόμους της Τεχεράνης.
Και εδώ αποκαλύπτεται ο σκληρός πυρήνας της πραγματικότητας. Οι μεγάλες δηλώσεις ταξιδεύουν γρήγορα, η προστασία όμως όχι. Οι συγκρούσεις έχουν ήδη αφήσει πίσω τους εκατοντάδες έως και χιλιάδες νεκρούς, με τις εκτιμήσεις να διαφέρουν αλλά την ουσία να παραμένει αδιαμφισβήτητη. Πρόκειται για μία από τις πιο αιματηρές περιόδους των τελευταίων δεκαετιών στη χώρα. Διακοπές επικοινωνιών, περιορισμοί στην ενημέρωση και μαρτυρίες που φτάνουν αποσπασματικά στο εξωτερικό σκιαγραφούν μια κοινωνία που πιέζεται ασφυκτικά.
Για τους ανθρώπους που βρίσκονται στους δρόμους, για τις οικογένειες που ψάχνουν τους δικούς τους σε νοσοκομεία και κρατητήρια, οι διεθνείς ισορροπίες, οι αγορές, το πετρέλαιο και οι γεωπολιτικοί φόβοι δεν έχουν καμία αξία. Εκεί μετρά μόνο η επιβίωση.
Η διεθνής ρητορική μπορεί να πυροδοτεί εξελίξεις, αλλά δεν εγγυάται διέξοδο. Όταν ένας παγκόσμιος παίκτης στέλνει μηνύματα ενθάρρυνσης και έπειτα τα μαζεύει, το καθεστώς αισθάνεται ότι έχει χώρο να σκληρύνει τη στάση του, ενώ οι πολίτες μένουν εκτεθειμένοι. Το αποτέλεσμα είναι κυνικά προβλέψιμο.
Οι ισχυροί αναδιπλώνονται, οι αδύναμοι πληρώνουν. Το συμπέρασμα είναι πικρό αλλά διαχρονικό. Οι κοινωνίες δεν αλλάζουν με δηλώσεις, ούτε με πολιτικά σήματα που ανάβουν φωτιές σήμερα και σβήνουν αύριο. Οι πραγματικές ανατροπές δεν έρχονται χωρίς κόστος, αλλά το κόστος αυτό σπάνια το επωμίζονται όσοι αποφασίζουν. Ο λαός πάντα πληρώνει με το αίμα την όποια αλλαγή.
Και όσο οι μεγάλες δυνάμεις παίζουν επικοινωνιακά παιχνίδια πάνω σε πραγματικές εξεγέρσεις, το Ιράν όπως και τόσες άλλες χώρες πριν από αυτό θα παραμένει παγιδευμένο στο ίδιο ερώτημα. Ποιος αποφασίζει για το αύριο, όταν το σήμερα βάφεται κόκκινο;
Νίκος Τσερκεζίδης Επιχειρηματίας
