Από τα 7,5 στα 40 δισ.: Η «τρύπα» που καταγγέλλεται στην κοστολόγηση του προγράμματος Τσίπρα

Στο μικροσκόπιο οι εξαγγελίες για Υγεία, Παιδεία, φόρους, στέγαση και Δήμους – Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην επίσημη κοστολόγηση και στους υπολογισμούς που παρουσιάζει η κυβερνητική κριτική

Γράφει η Σουζάνα Καζάκα

Μια διαφορά που δεν μετριέται σε εκατομμύρια αλλά σε δεκάδες δισεκατομμύρια βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης γύρω από το οικονομικό πρόγραμμα του Αλέξη Τσίπρα.

Σύμφωνα με την αναλυτική κριτική που ασκείται στην κοστολόγηση των εξαγγελιών του, το πρόγραμμα που παρουσιάζεται με δημοσιονομικό κόστος 7,5 δισ. ευρώ στην τετραετία, στην πραγματικότητα μπορεί να ξεπερνά τα 40 δισ. ευρώ.

Το βασικό σημείο της αμφισβήτησης αφορά τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται οι δαπάνες. Όπως υποστηρίζεται στο σχετικό κείμενο, μέτρα με συγκεκριμένο ετήσιο κόστος εμφανίζονται σαν να επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό μόνο μία φορά ή επιμερίζονται στην τετραετία, αντί να υπολογίζονται σωρευτικά για κάθε χρόνο εφαρμογής τους.

Η αριθμητική πίσω από τις εξαγγελίες

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εξαγγελία για αύξηση κατά μέσο όρο 500 ευρώ τον μήνα στις αποδοχές γιατρών και νοσηλευτών. Στο έγγραφο υποστηρίζεται ότι το πραγματικό ετήσιο κόστος φτάνει τα 900 εκατ. ευρώ και, εφόσον η αύξηση παραμένει σε ισχύ, η δαπάνη επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο μέχρι το 2030.

Αντίστοιχα ερωτήματα τίθενται για τη μηδενική συμμετοχή στα φάρμακα και την Εθνική Εγγύηση Φροντίδας, καθώς η κριτική επικεντρώνεται στο γεγονός ότι μόνιμες παρεμβάσεις δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται λογιστικά ως πρόσκαιρες δαπάνες.

Ανάλογη εικόνα παρουσιάζεται και στην Παιδεία. Για τις αυξήσεις των εκπαιδευτικών, το έγγραφο υπολογίζει ετήσιο κόστος 840 εκατ. ευρώ, ενώ για τη στήριξη 80.000 φοιτητών με 500 ευρώ τον μήνα επί δέκα μήνες ο υπολογισμός φτάνει τα 400 εκατ. ευρώ ετησίως. Ερωτήματα διατυπώνονται και για το κόστος των μόνιμων προσλήψεων εκπαιδευτικών.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία της αντιπαράθεσης: ένα μόνιμο μέτρο δεν παύει να κοστίζει επειδή αλλάζει το ημερολογιακό έτος.

Δαπάνες που… εξαφανίζονται

Ιδιαίτερη αιχμή της κριτικής αποτελούν παρεμβάσεις που εμφανίζουν κόστος σε ένα έτος και μηδενικό στα επόμενα.

Το έγγραφο θέτει χαρακτηριστικά το ερώτημα εάν ο νέος μόνιμος μηχανισμός για τον ΕΛΓΑ θα σταματήσει το 2029, εάν οι εποχικοί πυροσβέστες θα προσληφθούν το 2027 και θα απολυθούν αμέσως μετά ή εάν οι δωρεάν αστικές μετακινήσεις θα εφαρμοστούν μόνο για έναν χρόνο.

Ανάλογες ενστάσεις καταγράφονται για τη μείωση του ΦΠΑ, τη διπλάσια έκπτωση φόρου για παιδιά και την κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος. Η κριτική δεν αφορά μόνο το ύψος της δαπάνης αλλά κυρίως το γιατί το δημοσιονομικό αποτύπωμα ορισμένων μόνιμων μέτρων εμφανίζεται να εξαφανίζεται τα επόμενα χρόνια.

Στο μικροσκόπιο και τα προσδοκώμενα έσοδα

Η άλλη πλευρά της εξίσωσης αφορά τα έσοδα.

Σύμφωνα με το έγγραφο, από τη φορολόγηση των μερισμάτων προβλέπονται επιπλέον έσοδα 400 εκατ. ευρώ, πρόβλεψη που αμφισβητείται με βάση την προηγούμενη συμπεριφορά των φορολογικών εσόδων και τη δυνατότητα των επιχειρηματιών να αποφασίζουν εάν και πότε θα διανείμουν μερίσματα.

Ερωτήματα διατυπώνονται επίσης για τα αναμενόμενα έσοδα από τον συμπληρωματικό ΕΝΦΙΑ στα νομικά πρόσωπα, αλλά και για τα 900 εκατ. ευρώ από τον αναβαλλόμενο φόρο που τοποθετούνται χρονικά στο 2030.

Τα μεγάλα μέτρα που καταγγέλλεται ότι έχουν κοστολογηθεί με… μηδέν

Η μεγαλύτερη, όμως, ένσταση βρίσκεται σε εξαγγελίες οι οποίες, σύμφωνα πάντα με την ανάλυση, δεν έχουν ενσωματωθεί ουσιαστικά στο συνολικό κόστος.

Μεταξύ αυτών είναι οι 50.000 νέες προσιτές στεγαστικές επιλογές, για τις οποίες το έγγραφο υπολογίζει κόστος τουλάχιστον 6 δισ. ευρώ στην τετραετία, καθώς και η αύξηση του κατώτατου μισθού στα 1.000 ευρώ από το 2027, λόγω της επίδρασης που αυτή εκτιμάται ότι θα έχει στις αποδοχές του Δημοσίου.

Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται η απόδοση του συνόλου του τέλους ανθεκτικότητας στους Δήμους, η αύξηση των επενδυτικών πόρων του Πράσινου Ταμείου προς την Αυτοδιοίκηση, ο νέος «Φιλόδημος» και το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης. Για τα συγκεκριμένα μέτρα, η ανάλυση υπολογίζει σημαντικές πρόσθετες δημοσιονομικές επιβαρύνσεις που, όπως υποστηρίζει, δεν αποτυπώνονται στην κοστολόγηση.

Η μάχη τελικά είναι στους αριθμούς

Η πολιτική συζήτηση για ένα οικονομικό πρόγραμμα μπορεί εύκολα να εγκλωβιστεί στις υποσχέσεις. Η πραγματική δοκιμασία, όμως, αρχίζει όταν οι υποσχέσεις μετατρέπονται σε γραμμές προϋπολογισμού.

Το έγγραφο καταλήγει ότι το συνολικό κόστος των παρεμβάσεων ξεπερνά τα 40 δισ. ευρώ στην τετραετία, έναντι των 7,5 δισ. ευρώ που αποδίδει στην κοστολόγηση Τσίπρα, και ζητά την κατάθεση των παρεμβάσεων στο Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο για αξιολόγηση.

Και αυτή είναι ίσως η πιο ουσιαστική διάσταση της αντιπαράθεσης: όχι ποιος υπόσχεται περισσότερα, αλλά ποιος μπορεί να αποδείξει, ευρώ προς ευρώ, ότι αυτά που υπόσχεται μπορούν πράγματι να χρηματοδοτηθούν.