Γράφει η Σουζάνα Καζάκα
Ο Μάρτιος ξεκινά σήμερα και μαζί του επιστρέφει μια από τις πιο χαρακτηριστικές λαϊκές ρήσεις της ελληνικής υπαίθρου: «Μάρτης γδάρτης και παλουκοκαύτης». Μια φράση που δεν γεννήθηκε τυχαία, αλλά μέσα από την εμπειρία αιώνων γεωργών και κτηνοτρόφων που έζησαν τη γη, τον καιρό και τις εναλλαγές του στο πετσί τους.
Η λέξη «γδάρτης» παραπέμπει στο τσουχτερό κρύο που συχνά επιμένει τον Μάρτιο, παρά την ημερολογιακή έλευση της Άνοιξης. Ο μήνας μπορεί να χαρίσει λιακάδες και ανθισμένα τοπία, όμως δεν σπάνια επιστρέφει με παγωνιές, δυνατούς ανέμους και ξαφνικές κακοκαιρίες που «γδέρνουν» ανθρώπους και ζώα.
Το «παλουκοκαύτης» δεν είναι υπερβολή. Είναι κυριολεξία. Στα χωριά, όταν τα καυσόξυλα λιγόστευαν στο τέλος του χειμώνα και τα αποθέματα είχαν σχεδόν εξαντληθεί, ο Μάρτης συχνά ανάγκαζε τις οικογένειες να καίνε ό,τι είχε απομείνει διαθέσιμο για θέρμανση. Ακόμη και τα παλούκια από τις μάντρες ή τα στηρίγματα των χωραφιών έμπαιναν στη φωτιά. Ο μήνας δοκίμαζε την αντοχή και την πρόνοια του σπιτιού.
Η λαϊκή ρήση αποτυπώνει τη σκληρή πραγματικότητα της αγροτικής ζωής. Για τον γεωργό, ο Μάρτιος ήταν μήνας αγωνίας. Τα πρώτα άνθη στα οπωροφόρα μπορούσαν να χαθούν μέσα σε μία νύχτα παγετού. Οι σπορές κινδύνευαν από μια ξαφνική νεροποντή ή από δυνατό βοριά. Για τον κτηνοτρόφο, τα νεογέννητα ζώα ήταν ευάλωτα στο κρύο που επέστρεφε απρόσμενα.
Δεν πρόκειται απλώς για μια παροιμία. Είναι συμπύκνωση εμπειρίας. Είναι προειδοποίηση να μην ξεγελιέσαι από τις πρώτες ζεστές ημέρες.
Η φύση τον Μάρτιο παραμένει απρόβλεπτη. Μπορεί το πρωί να θυμίζει άνοιξη και το βράδυ να θυμίζει καταχείμωνο.
Ο Μάρτης γδέρνει, αλλά ταυτόχρονα ανοίγει τον δρόμο για την αλλαγή. Είναι ο μήνας της μετάβασης, της δοκιμασίας πριν την αναγέννηση. Και η λαϊκή σοφία, μέσα σε λίγες λέξεις, κατέγραψε μια αλήθεια που επαληθεύεται κάθε χρόνο: η άνοιξη δεν χαρίζεται, κερδίζεται.
Καλό μήνα.
