Όταν οι ιδέες των μεγάλων προσωπικοτήτων τιμώνται στα λόγια, αλλά δεν γίνονται πολιτική πράξη.
Η ταυτότητα του συνομιλητή
Ο Μιλτιάδης Πολυβίου, από τα Νέα Μουδανιά, είναι δρ. αρχιτέκτων και ιστορικός. Εργάστηκε στο Υπουργείο Πολιτισμού με αντικείμενο την προστασία και συντήρηση μνημείων της Χαλκιδικής και του Αγίου Όρους. Είναι συγγραφέας σχετικών βιβλίων και έχει πολλές δημοσιεύσεις και ανακοινώσεις σε επιστημονικά συνέδρια. Διατηρεί συγγενική σχέση και κοινή καταγωγή με την Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ από τα μικρασιατικά Μουδανιά και τους γειτονικούς Ελιγμούς.
Τι μας είπε με αφορμή την εκδημία της Ελένης Γλύκατζη Αρβελέρ
Για το υψηλό επιστημονικό επίπεδο, τη διεθνή ακτινοβολία και τη μακρά ακαδημαϊκή πορεία της Αρβελέρ έχουν ειπωθεί πολλά. Το ζήτημα, όμως, δεν είναι η καθολική αναγνώριση. Είναι το κατά πόσο η πολιτεία και οι θεσμοί μετέφρασαν σε πράξη όσα η ίδια υπογράμμιζε, όταν έσβηναν τα φώτα των δηλώσεων.
Η εμπειρία δείχνει ότι συχνά οι επισημάνσεις της αντιμετωπίστηκαν περισσότερο ως λόγος υψηλού συμβολισμού και λιγότερο ως συγκεκριμένες προτάσεις πολιτιστικής πολιτικής.
Η πρόταση που αφορά άμεσα τη Χαλκιδική
Στο βιβλίο της «Μικρασία, καρδιά του Ελληνισμού», η Αρβελέρ έθετε με σαφήνεια την ανάγκη δημιουργίας στη Χαλκιδική και ειδικά στα Νέα Μουδανιά ενός κέντρου πολιτιστικής αναφοράς για τους Μικρασιάτες που εγκαταστάθηκαν στη Βόρεια Ελλάδα.
Η πρόταση είχε συγκεκριμένο γεωγραφικό και ιστορικό αποτύπωμα. Αφορούσε έναν τόπο με ισχυρή προσφυγική μνήμη και έναν Δήμο που φέρει ακόμη και στο όνομά του τη συνέχεια της Προποντίδας. Υπήρχαν, μάλιστα, κατάλληλοι χώροι που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν ένα τέτοιο εγχείρημα.
Θεσμική αδράνεια και χαμένες ευκαιρίες
Παρά τη συγκυρία του 2022 ως έτους μνήμης για τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή, δεν υπήρξε ουσιαστική ανταπόκριση από την τοπική αυτοδιοίκηση, την Περιφέρεια ή τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες.
Το πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι θεσμικό. Όταν ώριμες προτάσεις με ιστορική τεκμηρίωση και κοινωνικό αντίκτυπο δεν ενεργοποιούνται, τότε η μνήμη παραμένει ρητορική και δεν μετατρέπεται σε υποδομή, πολιτική και παιδεία.
Τιμή στη μνήμη σημαίνει πράξη
Η περίπτωση αυτή φωτίζει μια πάγια αδυναμία του δημόσιου χώρου: τιμούμε πρόσωπα, αλλά καθυστερούμε να υλοποιήσουμε ιδέες. Η ιστορική μνήμη δεν διασώζεται με επετειακούς λόγους, αλλά με συγκεκριμένες επιλογές, χώρους αναφοράς και θεσμική συνέχεια.
Αν υπάρχει ένα σαφές πολιτικό δίδαγμα από την παρακαταθήκη της Αρβελέρ, είναι ότι ο σεβασμός στην Ιστορία κρίνεται εκ του αποτελέσματος.
