Πώς προκύπτουν οι κατηγορίες και τι πρέπει να ξέρουν οι ιδιοκτήτες
Σημαντικές παρατάσεις σε κρίσιμες πολεοδομικές προθεσμίες, που αφορούν την τακτοποίηση αυθαιρέτων, την Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου και την εκτέλεση πρωτοκόλλων κατεδάφισης, προβλέπει νέα τροπολογία που κατατέθηκε σε νομοσχέδιο του Υπουργείου Εσωτερικών. Οι ρυθμίσεις δίνουν επιπλέον χρόνο σε χιλιάδες ιδιοκτήτες και μηχανικούς, χωρίς όμως να αλλάζουν το καθεστώς των κατηγοριών αυθαιρέτων.
Τι παρατείνεται και έως πότε
Η καταληκτική ημερομηνία υπαγωγής αυθαιρέτων στον ν. 4495/2017 μετατίθεται από τις 31 Μαρτίου 2026 στις 31 Μαρτίου 2028.
Η προθεσμία υποβολής Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου για κτίρια Κατηγορίας Ι παρατείνεται έως την 1η Φεβρουαρίου 2028.
Η αναστολή κυρώσεων και η μη εφαρμογή της απαγόρευσης δικαιοπραξιών σε ακίνητα παρατείνεται έως την προθεσμία επανέκδοσης οικοδομικής άδειας μέσω του συστήματος e-Άδειες και σε κάθε περίπτωση όχι πέραν της 31ης Δεκεμβρίου 2026, εφόσον έχει υποβληθεί εμπρόθεσμα σχετική αίτηση.
Η εκτέλεση πρωτοκόλλων κατεδάφισης παρατείνεται έως την 30ή Ιουνίου 2026, με προτεραιότητα στις παλαιότερες αυθαιρεσίες.
Παράταση έως την 31η Δεκεμβρίου 2027 δίνεται και για τις επιτρεπόμενες χρήσεις εγκαταστάσεων διαχείμανσης και μικροεπισκευών σκαφών.
Οι παρατάσεις δεν αλλάζουν τις κατηγορίες αυθαιρέτων
Παρά τις νέες προθεσμίες, το καθεστώς των κατηγοριών αυθαιρέτων παραμένει αμετάβλητο. Οι κατηγορίες δεν επιλέγονται αυθαίρετα ούτε «ρυθμίζονται» με παρατάσεις. Προκύπτουν αποκλειστικά από τον ν. 4495/2017 και βασίζονται σε συγκεκριμένα δεδομένα.
Πώς προκύπτει η κατηγορία ενός αυθαιρέτου
Για τον προσδιορισμό της κατηγορίας, ο μηχανικός εξετάζει τρία στοιχεία: τον χρόνο κατασκευής της αυθαιρεσίας, το είδος της παράβασης και το μέγεθός της σε σχέση με την οικοδομική άδεια.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, το αυθαίρετο κατατάσσεται υποχρεωτικά σε μία από τις πέντε κατηγορίες.
Η Κατηγορία 1 αφορά αυθαίρετα που κατασκευάστηκαν πριν από το 1975.
Η Κατηγορία 2 αφορά αυθαίρετα της περιόδου 1975 έως 31 Δεκεμβρίου 1982.
Η Κατηγορία 3 περιλαμβάνει μικρές πολεοδομικές παραβάσεις που δεν αλλοιώνουν ουσιαστικά το κτίριο.
Η Κατηγορία 4 αφορά αυθαίρετα με οικοδομική άδεια και περιορισμένες υπερβάσεις.
Η Κατηγορία 5 αφορά αυθαίρετα χωρίς άδεια ή με μεγάλες υπερβάσεις και αποτελεί τη βαρύτερη περίπτωση.
Γιατί η σωστή κατηγορία είναι κρίσιμη
Η κατηγορία καθορίζει αν ένα ακίνητο μπορεί να τακτοποιηθεί, το ύψος του προστίμου, τη δυνατότητα μεταβίβασης και τις πρόσθετες υποχρεώσεις, όπως η Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου. Λάθος χαρακτηρισμός μπορεί να οδηγήσει σε αδιέξοδο ακόμη και μετά την καταβολή προστίμων.
Τι πρέπει να κάνουν οι ιδιοκτήτες
Οι νέες παρατάσεις δίνουν χρόνο, όχι λύση από μόνες τους. Οι ιδιοκτήτες καλούνται να αξιοποιήσουν το περιθώριο που ανοίγεται για να ελέγξουν έγκαιρα την κατάσταση των ακινήτων τους, σε συνεργασία με μηχανικό, ώστε να αποφευχθούν προβλήματα σε μελλοντικές μεταβιβάσεις ή ελέγχους.
Οι επόμενοι μήνες είναι καθοριστικοί και η έγκαιρη ενημέρωση αποτελεί το μόνο ασφαλές βήμα.
