Η πρωτοβουλία της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για κινητοποίηση έως 45 δισ. ευρώ προς τον αγροτικό τομέα στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 παρουσιάζεται ως «ουσιαστικό βήμα στήριξης» για τους Ευρωπαίους και Έλληνες αγρότες. Στην Αθήνα το αφήγημα είναι ότι «η φωνή της Ελλάδας ακούγεται πιο δυνατά στην Ευρώπη» και ότι διασφαλίζεται μια ισχυρή Κοινή Αγροτική Πολιτική.
Στη Χαλκιδική όμως η εικόνα είναι διαφορετική. Κτηνοτρόφοι, μελισσοκόμοι, ελαιοπαραγωγοί και αγρότες βρίσκονται σε διαρκή κινητοποίηση, μιλώντας για εισόδημα που συρρικνώνεται, για κόστος που εκτοξεύεται και για πολιτικές που, όπως λένε, «δεν φτάνουν ποτέ στο χωράφι». Το ερώτημα είναι αμείλικτο: πόσο άμεση είναι αυτή η στήριξη και ποιος τελικά θα τη δει στην πράξη;
Τι είναι πραγματικά τα «45 δισ.» και ποιες οι προϋποθέσεις
Τα 45 δισ. ευρώ δεν αποτελούν νέο χρήμα που θα μπει άμεσα στην αγορά. Πρόκειται κυρίως για επιτάχυνση πρόσβασης σε κονδύλια του νέου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, τα οποία κανονικά θα ενεργοποιούνταν αργότερα μέσω της ενδιάμεσης αναθεώρησης. Η πρόσβαση σε αυτά θα γίνεται με εθνικά σχέδια, κανόνες, ελέγχους και προϋποθέσεις.
Με απλά λόγια, η Ευρώπη μιλά για το 2028 και μετά, ενώ οι παραγωγοί της Χαλκιδικής μιλούν για το σήμερα. Για την επόμενη πληρωμή, για το πετρέλαιο που δεν βγαίνει, για τις ζωοτροφές που ακριβαίνουν, για τις ζημιές που δεν αποζημιώνονται επαρκώς.
Η «ισχυρή ΚΑΠ» και η καθημερινότητα του χωραφιού
Η Κομισιόν διαβεβαιώνει ότι η στήριξη εισοδήματος θα παραμείνει προστατευμένη, ότι οι διαδικασίες θα απλοποιηθούν και ότι τα κράτη μέλη θα έχουν μεγαλύτερη ευελιξία. Όμως στη Χαλκιδική, η εμπειρία προηγούμενων ετών έχει δημιουργήσει δυσπιστία. Πολλοί μικροί και μεσαίοι παραγωγοί αποκλείστηκαν στην πράξη από προγράμματα, είτε λόγω γραφειοκρατίας, είτε λόγω κόστους φακέλων, είτε λόγω κριτηρίων που ευνοούν μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις.
Για τους αγρότες της περιοχής, η απλοποίηση στα χαρτιά δεν σημαίνει απλοποίηση στο χωράφι. Και τα μεγάλα ευρωπαϊκά ποσά, αν δεν συνοδευτούν από δίκαιη κατανομή και γρήγορες διαδικασίες, κινδυνεύουν να μείνουν θεωρία.
Γιατί οι αγρότες της Χαλκιδικής είναι στα όριά τους
Οι σημερινές κινητοποιήσεις δεν είναι συγκυριακές. Έχουν συγκεκριμένο υπόβαθρο. Το κόστος παραγωγής έχει εκτοξευθεί σε καύσιμα, ρεύμα, ζωοτροφές και εφόδια. Στην κτηνοτροφία, οι ζωονόσοι των τελευταίων ετών και οι απώλειες ζωικού κεφαλαίου άφησαν βαριά οικονομικά τραύματα. Στη μελισσοκομία και στην ελαιοκαλλιέργεια, οι καιρικές συνθήκες και οι χαμηλές τιμές πιέζουν το εισόδημα.
Παράλληλα, οι καθυστερήσεις και τα προβλήματα στις ενισχύσεις και στις αποζημιώσεις έχουν ενισχύσει την αίσθηση αδικίας. Πολλοί παραγωγοί μιλούν για ένα σύστημα που λειτουργεί αργά, με ασάφειες και χωρίς σταθερούς κανόνες.
Στη Χαλκιδική προστίθεται και ένας ακόμη παράγοντας: η τουριστική πίεση στη γη. Αγροτικές εκτάσεις αλλάζουν χρήση, η αξία της γης αυξάνεται, τα κόστη εγκατάστασης μεγαλώνουν και ο πρωτογενής τομέας υποχωρεί μπροστά σε επενδύσεις που δεν έχουν καμία σχέση με την παραγωγή. Για πολλούς αγρότες, αυτό μεταφράζεται σε σταδιακό εκτοπισμό από τον ίδιο τους τον τόπο.
Η κυβερνητική απάντηση και το πολιτικό κενό
Η κυβέρνηση προχώρησε σε παρεμβάσεις για το αγροτικό πετρέλαιο, σε στοχευμένες ενισχύσεις και σε δεσμεύσεις για αποζημιώσεις. Την ίδια στιγμή, όμως, δηλώνει ότι δεν μπορούν να ικανοποιηθούν όλα τα αιτήματα, επικαλούμενη δημοσιονομικά όρια και ευρωπαϊκούς κανόνες.
Έτσι, διαμορφώνεται ένα χάσμα. Από τη μία πλευρά, ευρωπαϊκές εξαγγελίες δισεκατομμυρίων με ορίζοντα ετών. Από την άλλη, μια ύπαιθρος που ζητά άμεσες απαντήσεις για το κόστος, τη ρευστότητα και τη βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεών της.
Το πραγματικό τεστ για τη Χαλκιδική
Αν η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία θέλει να αποκτήσει ουσία για τον τόπο, το τεστ θα δοθεί σε τέσσερα πεδία: ταχύτητα, ώστε οι παρεμβάσεις να φανούν τώρα και όχι σε μια μακρινή προγραμματική περίοδο, δίκαιη κατανομή, ώστε να μην επαναληφθεί ο αποκλεισμός των μικρών και μεσαίων παραγωγών, διαφάνεια, για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη σε ένα σύστημα ενισχύσεων που έχει τραυματιστεί, προστασία της παραγωγικής γης, ώστε ο πρωτογενής τομέας να μη θυσιάζεται στη λογική της άναρχης τουριστικής ανάπτυξης.
Τα 45 δισ. ευρώ της Κομισιόν είναι πολιτικά σημαντικά και δείχνουν ότι η Κοινή Αγροτική Πολιτική παραμένει στο επίκεντρο. Όμως για τη Χαλκιδική το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν «η Ελλάδα ακούγεται στην Ευρώπη». Είναι αν ακούγεται ο αγρότης της Χαλκιδικής στην εφαρμογή των πολιτικών, στο κόστος παραγωγής, στη ρευστότητα, στην ταχύτητα πληρωμών και στην προστασία της γης του. Όσο αυτή η απόσταση παραμένει, τα τρακτέρ στους δρόμους θα συνεχίσουν να υπενθυμίζουν ότι πίσω από τα δισεκατομμύρια υπάρχουν άνθρωποι που παλεύουν καθημερινά για να κρατήσουν ζωντανή την ύπαιθρο.
Γράφει η Σουζάνα Καζάκα
