Χιλιάδες τόνοι ουρανίου φέρεται να εξήχθησαν από το Κονγκό χωρίς να καταγραφούν

Η ποσότητα θα μπορούσε, μετά από κατάλληλη επεξεργασία και εμπλουτισμό, να δώσει σχάσιμο υλικό για εκατοντάδες πυρηνικά όπλα, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη

Σοβαρά ερωτήματα για τη διεθνή παρακολούθηση των πυρηνικών υλικών προκαλεί νέα επιστημονική μελέτη, σύμφωνα με την οποία χιλιάδες τόνοι φυσικού ουρανίου ενδέχεται να εξήχθησαν από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, ενσωματωμένοι σε φορτία κοβαλτίου.

Η έρευνα, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications, εκτιμά ότι από το 2000 έως το 2024 περίπου 2.000 έως 5.000 τόνοι φυσικού ουρανίου εγκατέλειψαν τη χώρα αναμεμειγμένοι με υδροξείδιο του κοβαλτίου. Την ίδια περίοδο, ωστόσο, δεν είχε καταγραφεί επίσημα παραγωγή ουρανίου στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό.

Το ουράνιο συναντάται φυσικά μαζί με το κοβάλτιο στα κοιτάσματα της αφρικανικής χώρας. Έτσι, κατά την εξόρυξη και την αρχική επεξεργασία του κοβαλτίου, μπορεί να μεταφερθεί ως ανεπιθύμητη πρόσμειξη, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι εξορύχθηκε σκόπιμα.

«Η έρευνα δεν δείχνει ότι υπήρξε σκοπός εξαγωγής ουρανίου από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό», διευκρίνισε ο Σεμπαστιέν Φιλίπ, ειδικός σε θέματα πυρηνικής ασφάλειας και ένας από τους ερευνητές.

Το βασικό ζήτημα, σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι ότι λιγότερο από το 10% της εκτιμώμενης ποσότητας φαίνεται να έχει δηλωθεί δημόσια ή να έχει ενταχθεί σε διεθνείς μηχανισμούς ελέγχου.

Ποσότητα αντίστοιχη με εκατοντάδες πυρηνικά όπλα

Οι ερευνητές υπολογίζουν ότι, εφόσον το φυσικό ουράνιο υποβαλλόταν στις απαραίτητες σύνθετες διαδικασίες μετατροπής και εμπλουτισμού, θα μπορούσε θεωρητικά να παραγάγει σχάσιμο υλικό αρκετό για περίπου 600 έως 1.500 πυρηνικά όπλα.

Η σύγκριση αυτή δεν σημαίνει ότι το ουράνιο χρησιμοποιήθηκε πράγματι για στρατιωτικούς σκοπούς. Αναδεικνύει, ωστόσο, το μέγεθος της ποσότητας που εκτιμάται ότι διακινήθηκε εκτός των επίσημων αρχείων.

Η ίδια ποσότητα φυσικού ουρανίου θα μπορούσε εναλλακτικά να χρησιμοποιηθεί, μετά την κατάλληλη επεξεργασία, για την τροφοδοσία ενός συμβατικού πυρηνικού αντιδραστήρα ελαφρού ύδατος για χρονικό διάστημα από 10 έως 25 χρόνια, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της μελέτης.

Οι ερευνητές αξιοποίησαν γεωλογικά και γεωχημικά δεδομένα, εμπορικά αρχεία από μεταλλεία, καθώς και μοντέλα που περιγράφουν τη συμπεριφορά του ουρανίου κατά την επεξεργασία του κοβαλτίου.

Το μεγαλύτερο μέρος εκτιμάται ότι οδηγήθηκε στην Κίνα

Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, σημαντικό μέρος των φορτίων κοβαλτίου κατευθύνθηκε στην Κίνα, όπου συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο τμήμα της παγκόσμιας δυναμικότητας επεξεργασίας κοβαλτίου.

Κατά την παραγωγή καθαρότερου κοβαλτίου, το ουράνιο πρέπει να απομακρυνθεί από το υλικό. Από το σημείο αυτό και μετά, όμως, δεν υπάρχουν επαρκή δημόσια στοιχεία που να δείχνουν με ακρίβεια πώς διαχειρίστηκαν οι ποσότητες οι οποίες ενδεχομένως διαχωρίστηκαν.

Έρευνα των Financial Times ανέδειξε επίσης περιστατικά κατά τα οποία τα επίπεδα ουρανίου σε προϊόντα κοβαλτίου ξεπερνούσαν τα νόμιμα ή διεθνώς αποδεκτά όρια μεταφοράς.

Οι επιστήμονες δεν παρουσιάζουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι το συγκεκριμένο ουράνιο διοχετεύθηκε σε κάποιο στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα. Επισημαίνουν, όμως, ότι η απουσία πλήρους καταγραφής δημιουργεί ένα σημαντικό κενό εποπτείας και ιχνηλασιμότητας.

Κίνδυνος και για το περιβάλλον

Η μελέτη δεν περιορίζεται στον κίνδυνο πυρηνικής διάδοσης. Εκτιμά ακόμη ότι περίπου 1.000 έως 4.000 τόνοι ουρανίου μπορεί να παρέμειναν ή να απορρίφθηκαν στις περιοχές εξόρυξης και επεξεργασίας κοβαλτίου.

Οι ενώσεις αυτές ενδέχεται να διαχυθούν στο έδαφος και στα νερά, αυξάνοντας τους κινδύνους για τους εργαζομένους στα μεταλλεία, τις τοπικές κοινωνίες και τα οικοσυστήματα.

Οι ερευνητές ζητούν εκτενή έλεγχο της μεταλλευτικής δραστηριότητας στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, αυστηρότερους κανόνες για την απομάκρυνση του ουρανίου από την αλυσίδα εφοδιασμού του κοβαλτίου και μηχανισμούς παρακολούθησης της τελικής του διαχείρισης.

Ως αποτελεσματικότερη λύση προτείνεται η επεξεργασία μεγαλύτερου μέρους του κοβαλτίου εντός του Κονγκό, ώστε το ουράνιο να διαχωρίζεται πριν από την εξαγωγή και να καταγράφεται με σαφήνεια.

Πηγή: Επιστημονική μελέτη στο Nature Communications και έρευνα των Financial Times.